E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

Buhara

ěĘě«ěžě▒┘ë

 ┼×ehir Detay─▒ ┼×ehir No : S- 86  
Di─čer Adlar─▒ ├ťlke
  ├ľzbekistan  
Kurucusu Kurulu┼č Tarihi
  M.├ľ. 500 
   
┼×ehir No: S-86 Hit : 6397
Hata Bildirimi Tavsiye Et

├ľzeti
google map link i├žin t─▒klay─▒n
why do people cheat women love to cheat redirect

Hakk─▒nda Bilgi

Buhara (├ľzbek├že: Buxoro; Tacik├že: đĹĐâĐůđżĐÇđż; Arap├ža: ěĘě«ěžě▒┘ë; Fars├ža: ěĘ┘Ćě«ěžě▒ěžÔÇÄ Bukh─ür─ü; Rusca: đĹĐâĐůđ░ĐÇđ░)

 

Orta Asya'n─▒n en eski yerle┼čim b├Âlgelerinden olan ve g├╝n├╝m├╝zde ├ľzbekistan s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde bulunan tarih├« bir ┼čehirdir. Arkeolojik bulgular ┼čehrin tarihinin en az 2500 y─▒l civar─▒nda oldu─čunu

g├Âstermi┼čtir. ┼×ehirde yap─▒lan Arkeolojik kesit ├žal─▒┼čmalar─▒nda yakla┼č─▒k 20 m kadar derinlikteki alt katmanda; kamusal binalar, askeri tahkim yap─▒lar─▒, ├žanak-├ž├Âmlek ve madeni paralar gibi ├že┼čitli arkeolojik buluntulara rastlan─▒lm─▒┼čt─▒r.

Buhara tarih boyunca b├Âlgenin ├Ânemli k├╝lt├╝r ve ticaret merkezlerinden biri olmu┼čtur.

Buhara ├ževresindeki insan yerle┼čimleri en az 5000 y─▒l ├Âncesine kadar uzan─▒r.

┼×ehrin kendisinin ise 2500 y─▒l tarihi vard─▒r.

Tarihte Orta Asya T├╝rk uygarl─▒─č─▒ i├žin ├Ânemli bir merkez olmu┼čtur.

Uzun s├╝re antik Pers ─░mparatorlu─ču'nun denetiminde kalan Buhara'da ilk yerle┼čimler, Aryan g├Â├žleri d├Ânemine rastlar.

─░ran halklar─▒ndan So─čdlar b├Âlgeye yerle┼čmi┼čtir. Buhara ad─▒n─▒n k├Âkeni ile ilgili varsay─▒mlar; eski So─čdca bereketli toprak anlam─▒ndaki ╬▓ux─ürak, Fars├ža bilginin kayna─č─▒ anlam─▒ndaki bir Zerd├╝┼čt ismi olan bukhar ya da Sanskrit├že Budist manast─▒r─▒ anlam─▒ndaki vihara s├Âzc├╝klerinden kaynakland─▒─č─▒ bi├žimindedir.

Bux─ür─ü ismi en erken tahminen 4 ÔÇô 5 y├╝zy─▒l─▒na ait bak─▒r maden paralarda, ve So─čdca yaz─▒tlarda Pugar (pw╬│ÔÇÖr) ve Puxar (pwxÔÇÖr) ┼čeklinde , ve en ├Ânemli ve ilgin├ži K├╝l Tigin yaz─▒t─▒nda (8. yy ba┼člar─▒nda) Buqar (buqar) olarak yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. O nedenle bu ┼čehire Bux─ür─ü denirdi, ve eskiden onun ad─▒ Banu─čkath ěĘ┘ćěČ┘âěź idi,  Eski Uygur dilinde bu s├Âz ´║ş ´║Ä´║Ę´║Ĺ (bux─ür) bir "tap─▒nak" veya "bir ibadethane" anlam─▒na gelir. Bir ba┼čka varsay─▒ma g├Âre; Puxar yer ismi Sibirya k├Âkenli olup Yenisey dillerinde (hanty) "bir ada" anlam─▒na gelir. Bildindi─či gibi, mil├óttan sonra 6. y├╝zy─▒lda Bux─ür─ü vahas─▒nda Tardu Ka─čan'n─▒n (S─üwa-sh─üh, Sh─źr-i Kishwar) oturdu─ču, y├╝ce T├╝rk Ka─čan'n─▒ ─░stemi'nin (Qar─ü Ch┼źr─źn) o─čludur. O Sasani h├╝k├╝mdar─▒ IV. H├╝rm├╝z'├╝n (┼í─ühan┼í─üh Xurmazd IV đóurkz─üda) annesi taraf─▒ndan amcas─▒d─▒r, ─░stemi Ka─čan'n─▒n k─▒z─▒ ├Âz erkek karde┼či Sasani h├╝k├╝mdar─▒ I. H├╝srev (┼í─ühan┼í─üh Xusraw I đÉn┼źshirw─ün) (Fars├ža: ěž┘ć┘łě┤█îě▒┘łěž┘ć ě╣ěžě»┘ä, Anu┼čiravan-─▒-─üdil) ile evlenir. Narshakhi'ye g├Âre Sh─źr-i Kishwar yirmi y─▒l boyunca Bux─ür─ü'y─▒ y├Ânetti ve Baykand'ta ya┼čad─▒. O Bux─ür─ü'da bir kale yapt─▒rd─▒ ve ayr─▒ca Bux─ür─ü vahas─▒nda, đťđ░mastin, Sakmatin, Samtin ve Farab isimlerinde yerle┼čim yerlerini yapt─▒rd─▒. Onun o─člu'da El tigin (Parm┼źda, Nili-x─ün) Bux─ür─ü vahas─▒nda, Iskijkath, Sharg, Faraxsha ve R─ümitan isimlerinde yerle┼čim yerlerini yapt─▒rd─▒.

O ├çin'den bir ├çin prensesi ile evlenmi┼č ve o bir put tap─▒na─č─▒n─▒da beraberinde R─ümitan'a getirmi┼čtir.. R─ümitan Bux─ür─ü'dan daha eski bir ┼čehirdir, eskiden h├╝k├╝mdarlar─▒n orada bir konutlar─▒ bulunurdu, Bux─ür─ü ┼čehri kurulduktan sonra buraya ta┼č─▒nm─▒┼člard─▒r. Baz─▒ kitaplarda R─ümitan yerine Bux─ür─ü yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

Yeni Fars dilinin bu s├Âz kal─▒plar─▒n i├žindeki aktarmada ´║ş´║Ä´║Ę´║ş´╗ô farx─ür  veya ´║ş´║Ä´╗Č´║Ĺ bih─ür , ve Arap├ža ´║ş´║Ä´╗Č´║Ĺ´╗č´║Ź al-bah─ür veya al-buh─ür . Div├ón-─▒ L├╝gati't-T├╝rk'te "..... Bu ┼čehirleri T├╝rkler yaparak adlar─▒n─▒ kendileri koymu┼člard─▒r. Bu adlar oldu─ču gibi ┼čimdiye kadar gelmi┼čtir. Bu yerlerde Farsl─▒lar ├žo─čald─▒ktan sonra Acem ┼čehirleri gibi olmu┼č. Bug├╝n T├╝rk ├╝lkesinin s─▒n─▒r─▒ " Abisg├╗n" (Hazar) denizi ile ├ževrili olarak R├╗m diyar─▒ndan ve ├ľz├žent'ten ├çin'e kadar uzan─▒r. Uzunlu─ču be┼čbin fersah, eni ├╝├žbin fersaht─▒r; hepsi sekizbin fersah eder." diye yaz─▒lm─▒┼čt─▒r..

Resmi olarak ┼čehir M.├ľ. 500 y─▒l─▒nda bug├╝n Ark ad─▒ verilen b├Âlgede kurulmu┼čtur.

Ancak Buhara vahas─▒ndaki yerle┼čimlerin tarihi M.├ľ. 3000'lere kadar uzan─▒r. Sapalli k├╝lt├╝r├╝ ad─▒ verilen ileri bir Bronz ├ža─č─▒ k├╝lt├╝r├╝ buradaki Varakhsha, Vardan, Paykend, ve Ramitan gibi yerlerde ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. M.├ľ. 1500 civar─▒nda iklimdeki de─či┼čiklik, demir teknolojisi, Aryan g├Â├žebelerin geli┼či gibi farkl─▒ etmenlerin etkisiyle ├ževre y├Ârelerden vahaya b├╝y├╝k miktarda n├╝fus ak─▒┼č─▒ ger├žekle┼čmi┼čtir. Sapalli ve Aryan halklar─▒ Zerav┼čan deltas─▒ndaki g├Âl ve sulak arazilerin etraf─▒ndaki k├Âylerde birlikte ya┼čamaktayd─▒. M.├ľ. 1000'den itibaren bu iki grup kendine has bir k├╝lt├╝r geli┼čtirmeye ba┼člad─▒. So─čd (Sogdian) ad─▒ verilen bu k├╝lt├╝r M.├ľ. 800'e kadar Zerav┼čan vadisinde ├že┼čitli ┼čehir-devletlerde yay─▒ld─▒. Bu tarihlerden itibaren Zeravshan deltas─▒n─▒n olu┼čturdu─ču sulak alan doldurulup yerle┼čimler olu┼čturulmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. M.├ľ. 500 y─▒l─▒na geldi─činde iyice b├╝y├╝yen bu yerle┼čimler birle┼čtirilerek duvarla ├ževrelenmi┼č, b├Âylelikle Buhara ┼čehri kurulmu┼čtur.

Buhara M.├ľ. 500 y─▒l─▒nda Pers imparatorlu─čuna vassal devlet olarak ba─članm─▒┼čt─▒r. Bundan bir s├╝re sonra B├╝y├╝k ─░skender'in ve daha sonra da Hellenistik Selevkos, Greko-Baktria, Ku┼čan imparatorluklar─▒n─▒n egemenliklerine ge├žer. Bu d├Ânem boyunca Buhara Anahita k├╝lt├╝n├╝n ve bu k├╝lte ba─čl─▒ ekonominin merkezi olarak i┼člemi┼čtir. Zerva┼čan deltas─▒nda ya┼čayan halklar y─▒lda (ay takvimine g├Âre) bir kez ellerindeki eski tanr─▒├ža idollerini yenisiyle de─čiti┼čtirmek ├╝zere bir araya geliyordu. Bu ama├žla Mokh tap─▒na─č─▒n─▒n ├Ân├╝nde d├╝zenlenen festival, topra─č─▒n verimlili─či i├žin de b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒maktayd─▒. Bu t├╝r ticari festivaller sayesinde Buhara bir ticaret merkezi haline gelmi┼čtir. ├çin'in Han Hanedan─▒ ─░pek yolunun g├╝venli─čini sa─člamak amac─▒yla kuzeyden gelen g├Â├žebe boylar─▒ geri p├╝sk├╝rt├╝nce, ├žoktan refaha kavu┼čmu┼č olan Buhara kervanlar i├žin bir u─črak haline geldi. Ku┼čan ─░mparatorlu─čunun y─▒k─▒lmas─▒n─▒n ard─▒ndan Mo─čolistan'dan gelen Hun boylar─▒n─▒n eline ge├žen Buhara h─▒zl─▒ bir d├╝┼č├╝┼č ya┼čam─▒┼čt─▒r.

Sasani ─░mparatorlu─ču d├Âneminde Arap i┼čgaline kadar, Buhara Manicilik ve Nasturi H─▒ristiyanl─▒k i├žin ├Ânemli bir merkez olmu┼čtur. ─░slam ordusu 650 y─▒l─▒nda Buhara'y─▒ ele ge├žirdikten sonra Buhara ├žok dinli ├Âzelli─čini y├╝zy─▒l kadar devam ettirmi┼čtir. Bunun nedeni b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de ├çin'in Tang Hanedan─▒'na kar┼č─▒ So─čdlar─▒n Araplar─▒ desteklemeleri; ve Arap egemenli─činin ├žok sa─člam olmamas─▒ say─▒labilir. Ancak 751 Talas sava┼č─▒n─▒n ard─▒ndan Araplar b├Âlgedeki egemenliklerini g├╝├žlendirmi┼č, ┼×ehir ger├žekten s├Âylence bir varl─▒─ča, zenginli─če, o K─▒z─▒l Kum ├ç├Âl├╝nde bir vaha kenar─▒nda ve ─░pek yolu g├╝ney g├╝zergah─▒ ├╝zerinde ├Ânemli alanda olmas─▒na bor├žludur. 9. y├╝zy─▒l─▒n ortas─▒ndan 10. y├╝zy─▒l─▒n sonuna kadar Buhara Samanilerin ba┼čkenti (Mil├ódi 819-1005), Samanilerin y─▒k─▒lmas─▒ndan sonra Karahanl─▒lar─▒n y├Ânetimi alt─▒na girdi (Mil├ódi 999 - 1141), daha sonra Kara H─▒tay'lar─▒n eline ge├žti, fakat siyasi ├Ânemini kaybetti. Karahanl─▒lar zaman─▒nda ┼čehir k├╝lt├╝rel alt─▒n ├ža─č─▒n─▒ ya┼čam─▒┼čt─▒r, bunlardan B├╝y├╝k Minare (kitabesinde 1127 yap─▒m tarihi yaz─▒l─▒), ve Ma─í├ók-i Aß╣şß╣ş├ór├« Cami'si say─▒l─▒r. ─░bn Havkal, Sughd nehrinin sol yakas─▒ndan al─▒nan, ana kanallar sulama sistemi ile Bukhara ┼čehrinin civar─▒ndaki ovan─▒n ve bah├želerin suland─▒─č─▒n─▒ detayl─▒ olarak bilgi verir.. Ayr─▒ca Buhara'dan ┼č├Âyle anlat─▒r; "Buhara'da konu┼čulan dil So─čd├ža (lisan al-Sughd), birazc─▒k az farkl─▒, ama di─čer insanlar Dari'ce (la-hum lisan bi 'l-dariye; Fars├« leh├že) konu┼čurlar. ". Div├ón-─▒ L├╝gati't-T├╝rk'te So─čd: "Balasagun ile Buhara ve Semerkand aras─▒nda t├╝rkle┼čmi┼č bulunan bir ulus." diye ge├žer. "Balasagun'a gelip yerle┼čmi┼č olan bir ulustur. Bunlar "So─čd" dand─▒rlar. " ěÁ┘ĺě║ě» So─čd", Buhara ile Semerkand aras─▒ndad─▒r. Bunlar, T├╝rk k─▒l─▒─č─▒n─▒ alm─▒┼člar, T├╝rk huyu ile huylanm─▒┼člard─▒r."

1220 y─▒l─▒nda ┼×ehir, Cengiz Han'n─▒n o─člu ├ça─čatay komutas─▒ndaki bir ordu ile, Otrar'r─▒ zaptetti ve ya─čmalad─▒, bu s─▒rada Cengiz Han'n─▒n kendi komutas─▒ndaki ordu ile, Buhara'y─▒ tamamen yakt─▒. 30,000 ki┼čiyi katledildi ve binlerce kad─▒n tecav├╝ze u─črad─▒.

Elli y─▒l sonra, ┼čehir normale d├Ânmeye ba┼člad─▒─č─▒ s─▒rada, Mo─čollar bu kez ─░lhanl─▒ hakan─▒ Abaka'n─▒n ├Ânderli─činde tekrar sald─▒r─▒r. Abaka, 1265 y─▒l─▒ i├žinde ├Âlen H├╝lag├╗'nun yerine ge├žmi┼č ve Hristiyanl─▒─č─▒ kabul edece─či s├Âz├╝n├╝ vermi┼čtir. Kud├╝s'├╝n Patriki 1267 y─▒l─▒n─▒n May─▒s ay─▒nda, tekrar Sultan I. Baybars'─▒n Ha├žl─▒lara Akk├ó d├╝zl├╝─č├╝nde sald─▒r─▒s─▒ sonucunda Johann von Brienne'nin ├Âld├╝─č├╝n├╝ yazar, ondan nerede ve nas─▒l yapabilece─či dair yard─▒m rica eder.

Papa VI. Clement, H─▒ristiyanl─▒─č─▒ kabul etti─čini zanetti─či "Tatar prensi" Abaka'y─▒ kutlamak i├žin bir mektup yazarak Memlukler'e kar┼č─▒ yard─▒m─▒n─▒ ister. B├Âylelikle Ha├žl─▒larla kader birli─či yapan Abaka'n─▒n bir hedefi de Buhara'd─▒r. Komutan─▒ Nikpai Bah├ódur 28 Ocak 1273'de kente girdikten sonra ┼čehir yedi g├╝n ya─čmalan─▒r, neredeyse t├╝m n├╝fusu katledilir. Bu y─▒k─▒mdan sonra Buhara uzun s├╝re kendini toparlayamayacakt─▒r. Mo─čol istilas─▒ ├Âncesi d├Ânemde Buhara ─░slam uygarl─▒─č─▒n─▒ derinden etkileyecek iki b├╝y├╝k isim yeti┼čtirmi┼čtir: ─░bni Sina ve ─░mam el-Buhari.

─░slam dini b├Âlgede yay─▒lmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.

19. y├╝zy─▒ldan itibaren Rusya b├Âlgede etkisini artt─▒rmaya ba┼člar, ancak Buhara'y─▒ i┼čgal etmez. Bu d├Ânemde Buhara Emirli─či, B├╝y├╝k Oyun ad─▒ verilen ─░ngiltere ve Rusya aras─▒nda Orta Asya'n─▒n kontrol├╝ i├žin ya┼čanan ├žeki┼čmede bir satran├ž ta┼č─▒d─▒r. Emirlik Ekim Devrimine kadar yar─▒ ba─č─▒ms─▒z olarak varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝r├╝r; 1920'de Buhara Sovyeti kurulur; 1925'te ise Stalin'in emriyle kurulan ├ľzbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ne ba─član─▒r.

Buhara, Semerkant ile birlikte ├ľzbekistan'da yo─čun Tacik az─▒nl─▒k bar─▒nd─▒ran iki merkezden biridir. Eski Roma d├Âneminden itibaren b├Âlgeye Yahudiler de yerle┼čmi┼čtir. Ancak Buharal─▒ Yahudilerin ├žo─ču 1925-2000 d├Âneminde kenti terk etmi┼čtir.


E─čitim Kurumlar─▒

K├╝t├╝phaneleri

Bu ┼čehirde kay─▒tl─▒ ├╝yeler
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
Nurgül Çepni / 2.01.2009



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...