f EskiEserler | Eski Eserler | Eskieserler.com
E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

Ebu Hanife ve Hadis ─░lmindeki Yeri

 Kitap Detay─▒ Kitap No : K-  
Yazar Ad─▒ ─░lim Dal─▒ Konusu Dili
Ebubekir Sifil Hadis T├╝rk├že
├ľzelli─či Terc├╝me Eden
 
       
Makale No: 374 Hit : 8200 Hata Bildirimi Tavsiye Et
Tan─▒t─▒lan Yazar─▒n Bilgileri
Yazar Ad─▒ Ebu Hanife , Numan b. Sabit el Kufi
 
   Makale Yazar─▒na ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakk─▒ndaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait makaleler
# Makaleler Ad─▒
1 Yusuf el Karadavi Nas─▒l Birisidir ?
2 Muhammed Esedin Meal Tefsiri ├ťzerine
3 Muhammed Esed ├ťzerine
4 Modern ├ça─čda Tebli─č ve Davet
5 ─░├žtihad Kap─▒s─▒ Kapat─▒lm─▒┼čt─▒r!
6 Fikir ve ─░nan├ž ├ľzg├╝rl├╝─č├╝ ├ťzerine
7 Ebu Hanife ve Hadis ─░lmindeki Yeri

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

├ľzeti
Ge├žmi┼čte ┼ču veya bu sebeple vuku bulmu┼č olan bu "Eb├╗ Han├«fe aleyhdarl─▒─č─▒"n─▒n her ┼čeye ra─čmen ─▒srarla ve inatla devam ettiriliyor olu┼ču, ├╝zerinde ciddi olarak d├╝┼č├╝n├╝lmesi gereken bir "ar─▒za" durumuna i┼čaret etmektedir. Zira tarihte ─░mam hakk─▒nda vuku bulmu┼č bu itham, cerh ve taz'ifler, sadece Hanef├« ulema taraf─▒ndan de─čil, di─čer mezheplere mensup insaf ve tahkik ehli ulema taraf─▒ndan da gerekli bi├žimde cevapland─▒r─▒lm─▒┼č bulunmaktad─▒r. M├ólik├« mezhebine mensup ─░bn Abdilberr'in el-─░ntik├ó's─▒, ┼×├ófi├« mezhebine mensup ez-Zeheb├«'nin Men├ók─▒b'─▒, Muhammed b. Yusuf es-S├ólih├«'nin Uk├╗du'l-C├╝m├ón'─▒, es-S├╝y├╗t├«'nin Teby├«du's-Sah├«fe'si, ─░bn Hacer el-Mekk├«'nin el-Hayr├ótu'l-H─▒s├ón'─▒, Hanbel├« mezhebine mensup Cem├óludd├«n Yusuf b. Abdilh├ód├«'nin Tenv├«ru's-Sah├«fe'si.. bu meyanda ilk akla gelenlerdir. B├╝t├╝n bu ├žal─▒┼čmalara ra─čmen Eb├╗ Han├«fe aleyhdarl─▒─č─▒n─▒n bir "dindarl─▒k" ve "S├╝nnet/Hadis taraftarl─▒─č─▒" g├Âstergesi olarak ya┼čat─▒lmas─▒ ve tervi├ž edilmesi bizatihi din ad─▒na ve S├╝nnet/Hadis ad─▒na kayg─▒ vericidir.
open why women cheat on husbands how many guys cheat
read here click here unfaithful wives
cheats the unfaithful husband married woman looking to cheat

Yay─▒n Bilgileri
Yay─▒nland─▒─č─▒ Kaynaklar
Yay─▒nland─▒─č─▒ Tarih
Yay─▒nland─▒─č─▒ Dergi
Sanal Dergi
Makalenin Linki

Makale Metni   [Yazd─▒r/Print]

Ebu Hanife ve Hadis ─░lmindeki Yeri

"Eb├╗ Han├«fe'nin aleyhinde bulunmak, ├╝zerinde uleman─▒n icma etti─či bir husustur. ├ç├╝nk├╝ Basra'n─▒n imam─▒ Eyy├╗b es-Sahtiy├ón├«'dir ve Eb├╗ Han├«fe'nin aleyhinde konu┼čmu┼čtur; K├╗fe'nin imam─▒ es-Sevr├«'dir ve Eb├╗ Han├«fe'nin aleyhinde konu┼čmu┼čtur; Hicaz'─▒n imam─▒ M├ólik'tir ve Eb├╗ Han├«fe'nin aleyhinde konu┼čmu┼čtur; M─▒s─▒r'─▒n imam─▒ el-Leys b. Sa'd'd─▒r ve Eb├╗ Han├«fe'nin aleyhinde konu┼čmu┼čtur; ┼×am'─▒n imam─▒ el-Evz├ó'├«'dir ve Eb├╗ Han├«fe'nin aleyhinde konu┼čmu┼čtur; Horasan'─▒n imam─▒ Abdullah b. el-M├╝b├órek'tir ve Eb├╗ Han├«fe'nin aleyhinde konu┼čmu┼čturÔÇŽ"[1]


M├╝├žtehid ─░mamlar aras─▒nda ─░mam Eb├╗ Han├«fe d─▒┼č─▒nda, pek ├žok g├╝venilir isim taraf─▒ndan cerh, taz'if ve ta'n edilen ikinci bir isim mevcut de─čildir.

Yukar─▒ya ald─▒─č─▒m pasaj, bu konuda rastlanacak en "yunmu┼č-y─▒kanm─▒┼č" ifadelerden olu┼čmaktad─▒r. Tarih boyunca tek kanall─▒ beslenmenin, ├Ânyarg─▒n─▒n, tarafgirli─čin ve taassubun v├╝cut verip ya┼čatt─▒─č─▒ "Eb├╗ Han├«fe aleyhdarl─▒─č─▒", S├╝nnet'e ba─čl─▒l─▒k, Selef'e sayg─▒, hamiyet-i diniyeÔÇŽ gibi gerek├želere s─▒─č─▒n─▒larak k├Âp├╝rt├╝l├╝p ya┼čat─▒lm─▒┼čt─▒r; ne yaz─▒k ki g├╝n├╝m├╝zde de baz─▒ ├ževreler taraf─▒ndan olanca ┼čiddetiyle devam ettirilmektedir.
─░┼čte benzer bir "tesbit" daha: ─░mam Eb├╗ D├óv├╗d'un o─člu Eb├╗ Bekr b. Eb├« D├óv├╗d soruyor:
"├ťzerinde M├ólik ve ashab─▒n─▒n, e┼č-┼×├ófi'├« ve ashab─▒n─▒n, el-Evz├ó'├« ve ashab─▒n─▒n, el-Hasan b. S├ólih ve ashab─▒n─▒n, S├╝fy├ón es-Sevr├« ve ashab─▒n─▒n ve Ahmed b. Hanbel ve ashab─▒n─▒n ittifak etti─či bir mesele hakk─▒nda ne dersiniz?" Muhataplar─▒, "Ey Eb├╗ Bekr! Bundan daha sahih bir mesele olmaz" kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ verince ta┼č─▒ gedi─čine koyuyor: "─░┼čte bunlar─▒n hepsi, Eb├╗ Han├«fe'nin tadlili (dalalette oldu─ču tesbiti) ├╝zerinde ittifak etmi┼čtir!"[2]
Ve benzeri bir "tesbit" de ─░bn Hibb├ón'dan: "B├╝t├╝n ─░slam merkezlerinde ve di─čer b├Âlgelerde bulunan imamlar ve vera ehli onu cerh ve zemmetmi┼člerdir. Sadece tek-t├╝k baz─▒ kimseler bundan istisnad─▒rÔÇŽ"[3]

G├╝n├╝m├╝zde Durum
Ge├žmi┼čte ┼ču veya bu sebeple vuku bulmu┼č olan bu "Eb├╗ Han├«fe aleyhdarl─▒─č─▒"n─▒n her ┼čeye ra─čmen ─▒srarla ve inatla devam ettiriliyor olu┼ču, ├╝zerinde ciddi olarak d├╝┼č├╝n├╝lmesi gereken bir "ar─▒za" durumuna i┼čaret etmektedir. Zira tarihte ─░mam hakk─▒nda vuku bulmu┼č bu itham, cerh ve taz'ifler, sadece Hanef├« ulema taraf─▒ndan de─čil, di─čer mezheplere mensup insaf ve tahkik ehli ulema taraf─▒ndan da gerekli bi├žimde cevapland─▒r─▒lm─▒┼č bulunmaktad─▒r. M├ólik├« mezhebine mensup ─░bn Abdilberr'in el-─░ntik├ó's─▒, ┼×├ófi├« mezhebine mensup ez-Zeheb├«'nin Men├ók─▒b'─▒, Muhammed b. Yusuf es-S├ólih├«'nin Uk├╗du'l-C├╝m├ón'─▒, es-S├╝y├╗t├«'nin Teby├«du's-Sah├«fe'si, ─░bn Hacer el-Mekk├«'nin el-Hayr├ótu'l-H─▒s├ón'─▒, Hanbel├« mezhebine mensup Cem├óludd├«n Yusuf b. Abdilh├ód├«'nin Tenv├«ru's-Sah├«fe'si.. bu meyanda ilk akla gelenlerdir.
 B├╝t├╝n bu ├žal─▒┼čmalara ra─čmen Eb├╗ Han├«fe aleyhdarl─▒─č─▒n─▒n bir "dindarl─▒k" ve "S├╝nnet/Hadis taraftarl─▒─č─▒" g├Âstergesi olarak ya┼čat─▒lmas─▒ ve tervi├ž edilmesi bizatihi din ad─▒na ve S├╝nnet/Hadis ad─▒na kayg─▒ vericidir. ─░mam Eb├╗ Han├«fe'nin ├ža─čda┼člar─▒ndan ├╝nl├╝ zahid Mekkeli Abd├╝laz├«z b. Eb├« Ravv├ód'─▒n ┼ču tesbitine kat─▒lmamak m├╝mk├╝n de─čildir: "Eb├╗ Han├«fe imtihan vesilesidir. Kim onu severse s├╝nn├«dir; kim de ona bu─čz ederse bid'at├židir."[4]
 S├Âz gelimi M. N├ós─▒rudd├«n el-Alb├ón├«, "Eb├╗ Han├«fe aleyhdarlar─▒" aras─▒nda hayli "─▒l─▒ml─▒" bir g├Âr├╝nt├╝ verdi─či halde, mesle─čini icra i├žin aya─č─▒na gelmi┼č f─▒rsat─▒ tepmeyi "ilm├« objektiflik" anlay─▒┼č─▒yla ba─čda┼čt─▒ramamakta ve Nasbu'r-R├óye'ye d├╝┼č├╝len bir dipnotu vesile edinerek ─░mam Eb├╗ Han├«fe'nin kimler taraf─▒ndan taz'if edildi─čini ┼č├Âyle s─▒ralamaktad─▒r:
 "Evvela ─░mam Eb├╗ Han├«fe'nin taz'ifinde ed-D├órekutn├« yaln─▒z de─čildir. Aksine bu konuda imamlar─▒n b├╝y├╝kleri ondan ├Ânce davranm─▒┼člard─▒r ki, herhangi bir taassup sahibinin, imaml─▒klar─▒ ve b├╝y├╝kl├╝kleri sebebiyle onlar─▒n taz'ifinde kusur bulmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir. Onlardan birisi Abdullah b. el-M├╝b├órek'tir. ─░bn Eb├« H├ótim sahih bir senedle onun ┼č├Âyle dedi─čini nakletmi┼čtir: "Eb├╗ Han├«fe Hadis'te miskin idi." Yine ─░bn Eb├« H├ótim ┼č├Âyle der: "─░bnu'l-M├╝b├órek Eb├╗ Han├«fe'den rivayette bulunmu┼č, ancak son zamanlar─▒nda onu(n hadisini) terk etmi┼čtir. Babam─▒ b├Âyle derken i┼čittim."
 "Yine onlardan bir di─čeri ─░mam Ahmed'dir. el-Ukayl├« ed-Du'af├ó'da sahih bir senedle onun ┼č├Âyle dedi─čini nakletmi┼čtir: "Eb├╗ Han├«fe'nin hadisi zay─▒ft─▒r."
 "Yine onlardan bir di─čeri, es-Sah├«h sahibi ─░mam M├╝slim'dir. el-K├╝n├ó isimli eserinde ┼č├Âyle demi┼čtir: "Hadisi muzdaribdir. ├çok fazla sahih hadisi yoktur."
 "Yine onlardan bir di─čeri ─░mam en-Nes├ó├«'dir. ed-Du'af├ó ve'l-Metr├╗k├«n'de ┼č├Âyle demi┼čtir: "Hadis'te kuvvetli de─čildir."
 (ÔÇŽ)
 "Eb├╗ Han├«fe'nin (rh.a) Hadis'te taz'if edilmi┼č olmas─▒, ┼č├Âhret sahibi oldu─ču ilimdeki ve ┼č├Âhret sahibi oldu─ču F─▒k─▒h'taki kadrini ve b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ mutlak olarak al├žaltmaz. Onun F─▒k─▒h ilmindeki ├╝st├╝nl├╝─č├╝ ve kendini ona vermesi, Hadis'te h─▒fz─▒n─▒n zay─▒flamas─▒na yol a├žm─▒┼č olmal─▒d─▒r. Malumdur ki, bir alimin bir ilme y├Ânelmesi ve onda ihtisas sahibi olmas─▒ genellikle di─čer ilim dallar─▒nda haf─▒zas─▒n─▒ zay─▒flatan hususlardand─▒r. En iyisini Allah Teala bilir."[5]
 ─░mam Eb├╗ Han├«fe hakk─▒ndaki bu iddia ve ithamlar ne yaz─▒k ki sadece onun hadis├žilik y├Ân├╝yle s─▒n─▒rl─▒ kalmam─▒┼č, itikad├« sahaya da uzanarak k├╝f├╝rle itham edilmesi noktas─▒na kadar vard─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Ancak bu yaz─▒ sadece ona ─░lm-i Hadis nokta-i nazar─▒ndan y├Âneltilen tenkitleri konu edinece─či i├žin konunun di─čer boyutlar─▒na de─činilmeyecektir. [6]

─░mam Eb├╗ Han├«fe'ye Hadis ilmi ba─člam─▒nda y├Âneltilen tenkit ve taz'ifleri iki grupta toplamak m├╝mk├╝nd├╝r:
1. Hadis m├╝ktesebat─▒n─▒n yetersiz ve Hadis'te g├╝venilmez/zay─▒f oldu─ču, haf─▒zas─▒n─▒n yeterince g├╝├žl├╝ olmad─▒─č─▒ gerek├žesiyle yap─▒lan tenkitler.
2. Hadislerle amel konusuna gereken ihtimam─▒ g├Âstermedi─či, re'yi ├žok kulland─▒─č─▒ ve hadislere muhalefet etti─či gerek├žesiyle taz'ifi.
 Yukar─▒daki iki ba┼čl─▒k alt─▒nda toplanabilecek "Eb├╗ Han├«fe cerhleri" meyan─▒nda m├╝tekaddimundan nakledilen ne varsa eserlerine doldurarak ─░mam'─▒ cerh edenler kervan─▒na kat─▒lan ─░bn Adiyy,[7] el-Ukayl├«,[8] ─░bn Kuteybe,[9] ─░bn Eb├« H├ótim,[10] el-Hat├«bu'l-Ba─čd├ód├«,[11] ─░bnu'l-Cevz├«[12] gibi daha bir├žok m├╝ellif bulundu─čunu ve burada zikredilen ├Ârneklerin, m├╝nhas─▒ran Hadis sahas─▒yla s─▒n─▒rl─▒ olmalar─▒na dikkat edildi─čini belirtmek gerekir. Bunun d─▒┼č─▒nda Kur'an'─▒n mahluk oldu─ču, cennet ve cehennemin son bulaca─č─▒, irca (m├╝rci├«lik) vb. konulardaki g├Âr├╝┼čleri sebebiyle tekfir edildi─či, tevbeye davet edildi─čiÔÇŽ konusunda bir├žok ┼čey nakledilmi┼čtir. Muhammed Z├óhid el-Kevser├« merhum Te'n├«bu'l-Hat├«b adl─▒ muhalled eserinde b├╝t├╝n bu iddialar─▒ b├╝y├╝k bir vukufiyet ve dirayetle cevapland─▒rm─▒┼č ve ─░mam'─▒n, bu ithamlar─▒n tamam─▒ndan beri oldu─čunu mukni delillerle ortaya koymu┼čtur. 

 

İddiaların ilmî kıymeti
Yukar─▒da ├Ârnek olarak zikredilen ve tamam─▒ kitap hacmini dolduracak kemiyette olan cerh, taz'if ve tenkitlerin ilm├« k─▒ymeti hakk─▒nda ┼čunlar─▒ s├Âyleyebiliriz:
─░mam Eb├╗ Han├«fe ├╝zerinde yo─čunla┼čan tenkitler, d├Ânemin foto─čraf─▒n─▒ yans─▒tmas─▒ bak─▒m─▒ndan hayli ├Ânemlidir. ├ľncelikle Irak (Ba─čdat ve Basra) merkezli "i'tizal" hareketi, itikad├« sahada derin sars─▒nt─▒lar meydana getirmektedir. Cedelci ki┼čilikleri dolay─▒s─▒yla Mu'tezil├«ler, konu┼čtuklar─▒ s─▒radan insanlar─▒ kolayl─▒kla etki alt─▒na alabilmektedirler. Toplumsal doku i├žin hayli tehlikeli olan bu ak─▒m kar┼č─▒s─▒nda topluma ├Ânderlik edenler, insanlar─▒ onlarla konu┼čmaktan, bir araya gelip oturmaktan titizlikle sak─▒nd─▒rma gayreti i├žinde olmu┼člard─▒r. B├╝y├╝k imamlardan Kelam ilmiyle i┼čtigalden veya Kelamc─▒lar'la hemhal olmaktan sak─▒nd─▒rma bab─▒nda nakledilen s├Âzleri bu ba─člamda de─čerlendirmek gerekir.
Tam kar┼č─▒ cephede yer alan Hadis├žiler d├Ânemin foto─čraf─▒ndaki ikinci asl├« unsur olarak temay├╝z etmektedir. Aralar─▒nda rivayetlerin ihtiva etti─či anlamlara ve F─▒khu'l-Hadis'e fazla ihtimam g├Âstermeyen, b├╝t├╝n mesaisini rivayetleri olabildi─čince fazla tarikten toplama i┼čine sarf eden "nakale-i ahbar" ve "zevamil-i esfar"─▒n da bulundu─ču Ehl-i Hadis, re'y, k─▒yas vb. kavramlardan hazzetmeyen, bunlar─▒ ve temsil ettikleri ├žizgiyi hep "tekinsiz" bulan bir anlay─▒┼č─▒ temsil eder durumdad─▒r.
 Ne var ki itikad├« bak─▒mdan bunlar aras─▒nda da en az Mu'tezile kadar tehlikeli istikametlere gidenler bulundu─ču bir vak─▒ad─▒r. Ehl-i Hadis i├žinde te┼čbih ve tecsim inanc─▒na meyledenlerin, hatta fiilen bu inanc─▒ benimseyenlerin bu tutumunun temelinde rivayetlerin manalar─▒na n├╝fuz edememe, bir de rivayetlerin mana ile nakli bulunmaktad─▒r. Bilhassa itikad├« sahaya taalluk eden m├╝te┼čabihat t├╝r├╝ rivayetleri ┼×er'├« prensipler ve ─░slam├« ak─▒l s├╝zgecinden ge├žiren S├╝nn├« Kelamc─▒ ├žizgiyi S├╝nnet'e/Hadis'e ittiba ve "teslimiyet" ad─▒na en ac─▒mas─▒z ithamlarla zemmedenler, elbette bu ├ťmmet'in yar─▒s─▒n─▒n, hatta ├╝├žte ikisinin[13] metbuu durumundaki ─░mam Eb├╗ Han├«fe'nin ├╝st├╝n├╝ ├žizmekte de bir beis g├Ârmeyecek, hatta bunu din├« bir sorumluluk addedecektir!
─░┼čin ilgin├ž yan─▒, bu ├ťmmet'in ta'zim ve tebcil etti─či b├╝y├╝k ┼čahsiyetlere atfen ─░mam'─▒n Hadis├žili─čine y├Âneltilen iddialar─▒n kahir ekseriyetinin g├╝venilmez senedlerle gelmi┼č olmas─▒d─▒r. el-Kevser├« merhumun Te'n├«bu'l-Hat├«b'de, ondan ├Ânce el-Melik├╝'l-Muazzam ─░sa b. Eb├« Bekr'in es-Sehmu'l-Mus├«b'de ortaya koydu─ču bu ger├že─če ra─čmen Eb├╗ Han├«fe aleyhdarl─▒─č─▒n─▒n hala ya┼č─▒yor, daha do─črusu "ya┼čat─▒l─▒yor" olmas─▒, ├╝zerinde ciddi olarak d├╝┼č├╝n├╝lmesi gereken bir husustur.
Nu'aym b. Hamm├ód, ─░bn Eb├« H├ótim, Abdullah b. AhmedÔÇŽ ve emsali "Re'y fobisi" ta┼č─▒yan kimselerin, a┼ča─č─▒da ├Ârnekleri zikredilecek olan ta'dil ve ├Âvg├╝lere kar┼č─▒ g├Âz├╝n├╝ yumarak tek tarafl─▒ ve ├Ânyarg─▒l─▒ hareket etmeleri neticesinde yukar─▒da zikredilen t├╝rden cerh ve tenkitler ne yaz─▒k ki kitaplar─▒ doldurarak ebedile┼čtirilmi┼čtir.

Cerh-Ta'dil Kitaplar─▒n─▒n Tarafs─▒zl─▒─č─▒ Meselesi
S├Âz konusu iddialar i├žinde, sened bak─▒m─▒ndan herhangi bir kusur ta┼č─▒mayanlar yok mudur? Elhak, vard─▒r. Ancak bunlar da ya aslen "cerh/taz'if" ve "tenkid" unsuru ta┼č─▒mayan tesbitlerdir, yahut taassup/├Ânyarg─▒ kaynakl─▒d─▒rlar, ya da sahipleri hakikat-i hale vak─▒f olduktan sonra bu g├Âr├╝┼člerinden r├╝cu etmi┼člerdir. En niyahet bunlar aras─▒nda bu kategorilerden birine girmeyenler var ise de, kemiyet ve keyfiyet olarak bu t├╝rl├╝ tenkitlerden yakas─▒n─▒ kurtarabilmi┼č insan say─▒s─▒ hemen hemen yok gibidir.
Bu ger├že─če parmak basan ─░bn Cer├«r et-Taber├« ┼č├Âyle der: "┼×ayet bozuk mezheplerden birine nisbet edilen kimselerin her biri hakk─▒nda bu durum sabit ve bu sebeple o kimselerin adaleti sak─▒t, ┼čahitlikleri bat─▒l olacak olsayd─▒, ─░slam merkezlerindeki muhaddislerin ├žo─čunlu─čunun terk edilmesi gerekirdi. ├ç├╝nk├╝ bir grup, onlardan her birini ho┼ča gitmeyen ┼čeylere nisbet etmi┼člerdirÔÇŽ"[14]
S├Âz gelimi ─░mam Eb├╗ Han├«fe aleyhine nakillerde bulunmakla maruf olan ─░bn Eb├« H├ótim, ─░mam el-Buh├ór├«' hakk─▒nda ┼č├Âyle demektedir: "ÔÇŽ Kendisinden babam (Eb├╗ H├ótim) ve Eb├╗ Z├╝r'a Hadis dinlemi┼člerdir. Daha sonra Muhammed b. Yahya en-N├«s├ób├╗r├«, el-Buh├ór├«'nin kendilerine "Benim Kur'an'─▒ telaffuzum mahluktur" dedi─čini yaz─▒nca ikisi de el-Buh├ór├«'nin hadisini terk ettiler."[15]
Hat─▒rdan ├ž─▒kar─▒lmamas─▒ gereken husus ┼čudur: Cerh-Ta'dil alimleri de insand─▒r. Her insana ar─▒z olan izaf├«likler ┼č├╝phesiz ki onlara da ar─▒z olmu┼čtur. Baz─▒lar─▒ bundan kurtulmas─▒n─▒ bilmi┼č, ancak bu ar─▒za di─čer baz─▒lar─▒nda mevcudiyetini devam ettirmi┼čtir. ─░mam e┼č-e┼č-┼×├ófi'├«'nin hocas─▒ ve kendisinden ├žok├ža rivayette bulundu─ču ─░brahim b. Muhammed b. Eb├« Yahya el-Eslem├« hakk─▒nda ─░bn Adiyy, "Hadisini ├žok├ža inceledim. Rivayetlerinde m├╝nker bir ┼čeye rastlamad─▒mÔÇŽ" der.[16]
el-Kevser├«'nin bu ifadelere itiraz─▒ olduk├ža dikkat ├žekicidir: "Ahmed (b. Hanbel) ve ─░bn Hibb├ón gibi Hadis tenkit├žilerinin bu zat hakk─▒ndaki s├Âzlerini biliyorsun. el-─░cl├« onun hakk─▒nda ┼č├Âyle der: "Medineli, Raf─▒z├«, Cehm├«, kader├«. Hadisi yaz─▒lmaz." Hatta Hadis tenkit├žilerinin bir├žo─ču bu zat─▒ tekzib etmi┼č (Hadis'te yalanc─▒ oldu─čunu belirtmi┼č) tir. E─čer e┼č-┼×├ófi'├« bu zattan, M├ólik'ten rivayet etti─či kadar ├žok hadis rivayet ediyor olmasayd─▒, ─░bn Adiyy onun durumunu takviyeye ├žal─▒┼čmazd─▒ÔÇŽ"[17]

 

Ger├že─či G├Ârenler
┼×am fakihi ─░mam el-Evz├ó'├«, Abdullah b. el-M├╝b├órek ile kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒nda, ─░mam Eb├╗ Han├«fe'yi kastederek, "K├╗fe'den ├ž─▒kan ┼ču bid'at├ži kimdir?" diye sorar. ─░bnu'l-M├╝b├órek herhangi bir ┼čey s├Âylemez. Kald─▒─č─▒ eve gider ve ├╝├ž g├╝n i├žinde ─░mam Eb├╗ Han├«fe'nin g├╝zel ├ž├Âz├╝mlerden olu┼čan meselelerini derleyerek k├╝├ž├╝k bir kitap olu┼čturur. Bundan sonras─▒n─▒ kendisinden dinleyelim:
"el-Evz├ó'├« o s─▒ralar oran─▒n mescidinde imaml─▒k ve m├╝ezzinlik yap─▒yordu. Elimdekinin ne oldu─čunu sordu. Kitab─▒ kendisine verdim. A├žt─▒ ve i├žindeki meselelerden birini inceledi. O meselenin ├╝zerine, "Bu, en-Nu'man'─▒n g├Âr├╝┼č├╝d├╝r" diye yazm─▒┼čt─▒m. Ezan sonras─▒na kadar ÔÇôayakta oldu─ču haldeÔÇô kitab─▒n ba┼č taraf─▒ndan bir miktar okudu. Sonra kitab─▒ c├╝bbesinin cebine koydu. Ard─▒ndan, kamet getirerek namaz─▒ k─▒ld─▒rd─▒. Namazdan sonra kitab─▒ tekrar ├ž─▒kard─▒ ve inceledi. Bir s├╝re sonra bana d├Ânerek, "Ey Horasanl─▒! Bu en-Nu'man b. S├óbit kimdir?" diye sordu. "Irak'ta kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m bir ├╝stat" diye cevap verdim. "Bu zat belli ki ├╝statlar aras─▒nda se├žkin birisi. Git ve ondan daha fazla ilim almaya bak" dedi. Bunun ├╝zerine kendisine, "Bu, kendisinden sak─▒nd─▒rd─▒─č─▒n Eb├╗ Han├«fe'dir" dedim. Aradan bir s├╝re ge├žtikten sonra el-Evz├ó'├« ile Mekke'de kar┼č─▒la┼čt─▒k. O meselelerde Eb├╗ Han├«fe'ye taraftarl─▒k etti─čini g├Ârd├╝m. Ayr─▒laca─č─▒m─▒z zaman kendisine, "Eb├╗ Han├«fe'yi nas─▒l buldun?" diye sordum. "─░lminin ├žoklu─ču ve akl─▒n─▒n m├╝kemmeliyeti sebebiyle ona g─▒pta ettim. Onun hakk─▒ndaki eski g├Âr├╝┼č├╝mden dolay─▒ da Allah Teala'dan ba─č─▒┼članma diledim. Zira ben eskiden onun hakk─▒nda a├ž─▒k├ža hatal─▒yd─▒m. O adamdan ilim ├Â─črenmeye devam et. Zira o, kendisi hakk─▒nda kula─č─▒ma gelen ┼čeylerden uzakt─▒r."[18]
 Bir di─čer ├Ârnek de ─░mam Muhammed el-B├ók─▒r'd─▒r. Bir hac mevsiminde kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ ─░mam Eb├╗ Han├«fe'ye, dedesi Hz. Peygamber (s.a.v)'in dinini ve s├╝nnetini de─či┼čtirdi─či yolunda baz─▒ duyumlar ald─▒─č─▒n─▒ ve i┼čin asl─▒n─▒n ne oldu─čunu sordu─čunda ─░mam, i┼čin asl─▒n─▒ kendisine ├Ârnekleriyle izah eder. Bunun ├╝zerine ─░mam Muhammed el-B├ók─▒r, ─░mam Eb├╗ Han├«fe'ye sar─▒larak aln─▒ndan ├Âper ve kendisine dua eder.[19]
Ve nihayet ─░bn Adiyy'in durumu bu hususta ibretamiz bir vesika olu┼čturmaktad─▒r. el-K├ómil isimli eserinde ─░mam Eb├╗ Han├«fe aleyhinde menkul ne kadar s├Âz varsa yer vermeye ├žal─▒┼čan ─░bn Adiyy, ─░mam et-Tah├óv├« ile kar┼č─▒la┼č─▒p i┼čin ger├že─čini kavray─▒nca fikirleri de─či┼čmi┼č, hatta ─░mam Eb├╗ Han├«fe'nin rivayetlerinden olu┼čan bir M├╝sned kaleme alm─▒┼čt─▒r.[20] 

 

Tenkitlerin Sebebi
M├ólik├« mezhebinin b├╝y├╝k Hadis ve F─▒k─▒h alimi ─░bn Abdilberr ┼č├Âyle der: "Hadis├žiler Eb├╗ Han├«fe'nin zemminde ifrata gitmi┼č ve bu hususta haddi a┼čm─▒┼člard─▒r. Onlara g├Âre bunu gerektiren sebep, rivayetlere re'y ve k─▒yas─▒ sokmas─▒ ve bu iki unsura itibar etmesidir. (ÔÇŽ) Onun baz─▒ ahad haberleri reddi, makul tevile dayan─▒yordu ve bunlar─▒n bir├žo─čunda daha ├Ânceki ulema ayn─▒ ┼čeyi yapm─▒┼čt─▒r. Eb├╗ Han├«fe gibi re'y ile h├╝k├╝m verenler de bu hususlarda daha evvelki uleman─▒n izinden gitmi┼čtir. (ÔÇŽ)
"Hi├žbir ilim ehli bilmiyorum ki bir Kur'an ayeti konusunda tevil yapm─▒┼č veya bir S├╝nnet(in anla┼č─▒lmas─▒) konusunda bir mezhep benimsemi┼č ve o mezhep sebebiyle ba┼čka bir S├╝nnet'i reddetmi┼č olmas─▒n. Bu ┼čekilde bir s├╝nneti reddederken de makul bir tevile veya nesh iddias─▒na dayanm─▒┼člard─▒r. ┼×u kadar ki Eb├╗ Han├«fe'nin bu tarz davran─▒┼č─▒ ba┼čkalar─▒na g├Âre daha fazlad─▒r.
"Yahya b. Sel├óm ┼č├Âyle demi┼čtir: "(ÔÇŽ) el-Leys b. Sa'd ┼č├Âyle dedi: "M├ólik b. Enes'in, hepsi de Hz. Peygamber (s.a.v)'in s├╝nnetine muhalif olan 70 meselesini tesbit ettim. M├ólik bu meselelerde re'yi ile h├╝k├╝m vermi┼čtir. Kendisine nasihat bab─▒ndan bu meseleleri ona yazd─▒m."
"Bu ├ťmmet'in alimlerinden hi├ž kimse, herhangi bir hadisin Hz. Peygamber (s.a.v)'den sabit oldu─čunu kabul ettikten sonra, kendisi gibi bir rivayet veya icma yahut kendisine teslim olmak gereken bir asla dayanan uygulama taraf─▒ndan nesh edildi─čini iddia etmeden yahut senedinde bir kusur bulundu─čunu ileri s├╝rmeden onu reddetmemi┼čtir. E─čer bir kimse b├Âyle yapacak olursa, imam ittihaz edilmesi ┼č├Âyle dursun, "adalet" s─▒fat─▒ d├╝┼čer; fas─▒klar s─▒n─▒f─▒na girer. (ÔÇŽ)
"Eb├╗ Han├«fe'den rivayette bulunanlar, onu tevsik eden (g├╝venilir oldu─čunu s├Âyleyen) ler ve onu meth-u sena edenler, aleyhinde konu┼čanlardan fazlad─▒r. Ehl-i Hadis'ten onun aleyhinde konu┼čanlar─▒n kendisini en fazla ay─▒plad─▒klar─▒ noktalar re'y ve k─▒yasa ├žok├ža dalmas─▒ ve irca akidesini benimsemesidirÔÇŽ"[21]
Bu sat─▒rlar─▒ okuduktan sonra "ke┼čke mesele, ─░bn Abdilberr'in son derece dikkatli se├žilmi┼č ifadelerle anlatt─▒─č─▒ndan ibaret olsayd─▒" demekten kendimizi alam─▒yoruz.

Ehl-i Hadis'in ─░mam Eb├╗ Han├«fe'yi tenkit ve taz'if etti─či meseleler incelendi─činde ┼ču ├╝├ž noktada topland─▒klar─▒ g├Âr├╝l├╝r:

1. Akaid. Bu sahada ─░mam Eb├╗ Han├«fe'nin irca akidesini benimsemesinden, Cennet ve Cehennem'in yok olaca─č─▒na kadar bir├žok hususta kabul edilemez g├Âr├╝┼čler benimsedi─či nakledilmi┼čtir.
2. Hadis m├╝ktesebat─▒n─▒n azl─▒─č─▒, haf─▒zas─▒n─▒n zay─▒fl─▒─č─▒. Bu hususta ileri gelen Hadis imamlar─▒ndan Abdullah b. el-M├╝b├órek'ten ─░mam e┼č-┼×├ófi'├«'ye, Ahmed b. Hanbel'den S├╝tfy├ón es-Sevr├« ve ─░bn Uyeyne'ye kadar pek ├žok isimden naklen pek a─č─▒r cerh ve taz'if ifadeleri nakledilmi┼čtir.
3. Sahih hadislere muhalefeti, kendisine hat─▒rlat─▒ld─▒─č─▒ halde hadis do─črultusunda h├╝k├╝m vermekten imtina etmesi, re'ye dayal─▒ h├╝k├╝m vermeyi Hadis ve rivayete dayal─▒ h├╝k├╝m vermeye tercih etmesi.[22]

Hakikat-i hal
E─čer mesele sadece ileri gelen bir├žok Hadis imam─▒n─▒n ─░mam Eb├╗ Han├«fe'yi cerh etmesi, bunun kar┼č─▒l─▒─č─▒nda da Hanef├«ler'in onu m├╝dafaaya y├Ânelik ├žabalar─▒ndan ibaret olsayd─▒, yukar─▒daki ├╝├ž maddenin olu┼čturdu─ču manzara gayret-i diniyyesi a─č─▒r basan herkes taraf─▒ndan ayn─▒ tepkiyle kar┼č─▒lan─▒rd─▒. Ancak bu yaz─▒n─▒n ba┼člar─▒nda isimlerini sayd─▒─č─▒m ÔÇôfarkl─▒ mezheplere mensupÔÇô insaf ve tahkik ehli uleman─▒n ─░mam'─▒ m├╝dafaa eden ├žal─▒┼čmalara imza atm─▒┼č olmas─▒ i┼čin rengini de─či┼čtiriyor.
Mesele sadece daha sonraki uleman─▒n tevsik ve tebcilinden ibaret de─čildir elbette. Gerek ayn─▒ d├Ânemde, gerekse daha sonra ya┼čam─▒┼č olan bir├žok mutedil Hadis imam─▒ ─░mam Eb├╗ Han├«fe hakk─▒nda adaletten ve ger├žekten ayr─▒lmam─▒┼č, ba┼čkalar─▒n─▒n s├Âzlerine iltifat etmeksizin hakikati oldu─ču gibi dile getirmi┼čtir.

─░mam Eb├╗ Han├«fe'yi Metheden ─░simler Aras─▒nda ├ľrnek Olarak ┼×unlar─▒ Sayabiliriz:
 1. ─░mam el-Buh├ór├«'nin ├Ânde gelen hocalar─▒ndan olan Mekk├« b. ─░brahim: "Eb├╗ Han├«fe zaman─▒n─▒n en alimi idi."[23]
 2. Ahmed b. Hanbel ve daha ba┼čka b├╝y├╝klerin kendisinden rivayette bulundu─ču Yez├«d b. Harun: "Bin ki┼čiye yeti┼čtim; ├žo─čundan hadis yazd─▒m. Aralar─▒nda 5 ki┼čiden daha fakih, vera sahibi ve alim g├Ârmedim. Bu be┼č ki┼činin ba┼č─▒nda Eb├╗ Han├«fe gelir."[24]
 3. Abdullah b. el-M├╝b├órek: "K├╗fe'ye geldim ve "Sizin ┼ču memleketinizin en alimi kimdir?" diye sordum. Hepsi de "Eb├╗ Han├«fe" diye cevap verdi." Yine ─░bnu'l-M├╝b├órek'in ─░mam Eb├╗ Han├«fe'yi ta'zim ve tebcil etti─či ve kendisine meth-u senada bulundu─ču bilinen bir husustur.[25]
 4. S├╝fy├ón es-Sevr├«: ─░mam Eb├╗ Yusuf ┼č├Âyle demi┼čtir: "S├╝fy├ón es-Sevr├«, Eb├╗ Han├«fe'ye m├╝tabaatta benden ileridir."[26]
 5. S├╝fy├ón b. Uyeyne: "Beni K├╗fe'de Hadis (rivayet etmem) i├žin ilk oturtan Eb├╗ Han├«fe'dir. Beni camide oturttu ve talebeye "Bu, Amr b. D├«n├ór'─▒n hadisini en sa─člam bilen ki┼čidir" dedi. Bunun ├╝zerine onlara hadis rivayet ettim."[27]
 6. ─░bn C├╝reyc: Ravh b. Ub├óde anlat─▒yor: "150 senesinde ─░bn C├╝reyc'in yan─▒nda idim. Kendisine, "Eb├╗ Han├«fe vefat etti" denildi. Bunun ├╝zerine ┼č├Âyle dedi: "Allah ona rahmet eylesin. Pek ├žok ilim onunla beraber gitti."[28]
7. ─░mam e┼č-┼×├ófi'├«: "Eb├╗ Han├«fe, F─▒k─▒h'ta s├Âz├╝ kabil ve teslim edilen biriydi." Yine ┼č├Âyle dedi─či malum ve me┼čhurdur: "Kim F─▒k─▒h ├Â─črenmek isterse, Eb├╗ Han├«fe'ye muhta├žt─▒r."[29]
8. Cerh-Ta'dil otoritelerinin hocas─▒ durumundaki Vek├«' b. el-Cerr├óh: Yahya b. Ma'├«n ┼č├Âyle demi┼čtir: "Vek├«' gibisini g├Ârmedim. Kendisi Eb├╗ Han├«fe'nin re'yi ile fetva verirdi."[30]
9. Cerh-Ta'dil ilminin imamlar─▒ndan Yahya b. Sa'├«d el-Katt├ón: Yahya b. Ma'├«n ┼č├Âyle demi┼čtir: "Yahya el-Katt├ón'─▒ ┼č├Âyle derken i┼čittim: "Allah Teala'ya kar┼č─▒ yalan s├Âyleyemeyiz. Eb├╗ Han├«fe'nin re'yinden daha g├╝zel bir re'y duymad─▒k. Onun g├Âr├╝┼člerinin ekserisini esas alm─▒┼č─▒zd─▒r."[31]
10. Yahya b. Ma'├«n: "Eb├╗ Han├«fe sika idi. Sadece ezberledi─čini rivayet eder, ezberlemedi─čini ise rivayet etmezdi."[32]

Vak─▒a en do─čru ┼čahittir
Yukar─▒dan beri nakledilenler, Hadis ve Cerh-Ta'dil ilminin tart─▒┼čmas─▒z otoritelerinin ─░mam Eb├╗ Han├«fe hakk─▒ndaki h├╝sn-i ┼čahadetlerinden se├žilmi┼č ├Ârneklerdir. ─░mam Eb├╗ Han├«fe'yi cerh ve tenkit edenler bu ifadeleri nas─▒l de─čerlendirir, bu onlar─▒n meselesidir: ancak yukar─▒daki ger├žeklere eklenecek bir ger├žek daha var:
─░mam'─▒n me┼čhur iki talebesinin bug├╝n elimizde bulunan Kit├óbu'l-├és├ór isimli eserleri. Her ikisi de matbu ve m├╝tedavel olan bu eserler, ─░mam'─▒n az hadis bildi─či ve hadise itibar etmedi─či iddialar─▒n─▒ bo┼ča ├ž─▒karan en canl─▒ ┼čahit konumundad─▒r. F─▒k─▒h bablar─▒n─▒n dayand─▒─č─▒ ve ─░mam'─▒n kendi senedleriyle nakledilmi┼č rivayetlerden olu┼čan bu eserler ortadayken hala baz─▒ ├ževrelerin "Eb├╗ Han├«fe Hadis'te zay─▒ft─▒, az hadis biliyordu, hadise itibar etmiyordu" gibi as─▒ls─▒z ithamlar─▒ tekrar edip durmas─▒, akla ├Ânyarg─▒ ve taassup illetlerini getirmektedir.
 
Ebu'l-M├╝eyyed el-Hav├órizm├«'nin C├ómi'u Mes├ón├«di'l-─░m├óm Eb├« Han├«fe isimli derlemesi de bu meyanda an─▒lmal─▒d─▒r. ─░ki cilt halinde matbu bulunan bu eserin ilm├« k─▒ymeti, ─░mam Eb├╗ Yusuf ve ─░mam Muhammed'in ├és├ór'lar─▒na oranla ikinci s─▒rada gelmektedir. Zira Bu eserde yer alan rivayetlerin ─░mam'a aidiyeti, rivayetlerin senedlerinde ondan sonra yer alan ravilerin g├╝venilirli─čiyle do─črudan ili┼čkilidir. Ancak bu durum ├és├ór'lar i├žin s├Âz konusu de─čildir. Onlar─▒n mezhebin iki b├╝y├╝k imam─▒na aidiyeti konusunda herhangi bir ┼č├╝phe s├Âz konusu de─čildir.
B├╝t├╝n bu s├Âylenenlere bir de Hanef├« mezhebine mensup Hadis├žilerin varl─▒─č─▒ ilave edilmelidir. Mezhebin Tabak├ót kitaplar─▒nda onlar─▒n isimlerine ve Hadis sahas─▒nda verdikleri eserlere yer verilmi┼čtir. el-Kevser├« merhum, mezhebin Hadis haf─▒zlar─▒ndan Cem├óludd├«n ez-Zeyla'├«'nin Nasb'r-R├óye'sine yazd─▒─č─▒ takdim yaz─▒s─▒nda[33] Hanef├« mezhebinin Hadis├žilerini liste halinde zikretmi┼čtir. Onun zikretti─či 110 isme, Muhammed Yusuf el-Benn├╗r├« 40 isim daha ilave etmi┼čtir.
Kendisine y├Âneltilen haks─▒z, taassup kaynakl─▒ ve yanl─▒ tenkitlere kar┼č─▒n, ─░mam Eb├╗ Han├«fe'nin Hadis ilmindeki hakl─▒ ┼č├Âhreti, sadece Hanef├« mezhebine mensup ulema taraf─▒ndan de─čil, farkl─▒ mezheplerin m├╝ntesibi ulema taraf─▒ndan da teslim edilmi┼čtir. Bunun bir g├Âstergesi olarak ─░mam'─▒n ad─▒n─▒n, Hadis haf─▒zlar─▒n─▒n zikredildi─či eserlere derc edildi─čini g├Âr├╝yoruz. Bunlar─▒n ba┼č─▒nda ┼×├ófi├« mezhebinden Haf─▒z ez-Zeheb├« gelmektedir.[34] Onu izleyen ku┼čaklardan Hanbel├« mezhebine mensup Hadis haf─▒z─▒ ┼×emsudd├«n Muhammed b. Ahmed ─░bn Abdilh├ód├« el-Makdis├«, el-Muhtasar f├« Tabak├óti Ulem├ói'l-Had├«s isimli eserinde, ard─▒ndan ayn─▒ mezhebe mensup "─░bnu'l-Mibred" ad─▒yla maruf haf─▒z Cem├óludd├«n Yusuf b. Hasan ─░bn Abdilh├ód├«, Tabak├ótu'l-Huff├óz'─▒nda[35] ve nihayet ┼×├ófi├« mezhebine mensup haf─▒z Cel├óludd├«n es-S├╝y├╗t├« Tabak├ótu'l-Huff├óz isimli eserinde[36] ayn─▒ tavr─▒ s├╝rd├╝rm├╝┼člerdir.


Reddiyeler
─░mam Eb├╗ Han├«fe'nin Hadis'e muhalefet etti─či s├Âylemi sadece kuru iddia seviyesinde kalmam─▒┼č, fiili olarak da g├Âsterilmeye ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

1. Bu c├╝mleden olarak zikredilmesi gereken ilk ve en ├Ânemli ├žal─▒┼čma el-Buh├ór├« ve M├╝slim gibi Hadis imamlar─▒n─▒n hocas─▒ durumundaki Eb├╗ Bekr b. Eb├« ┼×eybe taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼čt─▒r. el-Musannef isimli me┼čhur eserinin bir cildinde "Kit├óbu'r-Redd al├ó Eb├« Han├«fe" ad─▒n─▒ verdi─či ├Âzel b├Âl├╝mde "Bu, Eb├╗ Han├«fe'nin Hz. Peygamber (s.a.v)'den Gelen Rivayete Muhalefet Etti─či Hususlar(─▒ ihtiva eden b├Âl├╝md├╝r) diyerek 125 bab zikretmi┼č, her bir babda birka├ž rivayet zikrettikten sonra ─░mam Eb├╗ Han├«fe'nin o rivayetlere ayk─▒r─▒ h├╝k├╝m verdi─čini s├Âylemi┼čtir.[37]
Bu 125 meseleye, tarih i├žinde ├že┼čitli cevaplar verilmi┼č ise de, bunlardan g├╝n├╝m├╝ze kadar gelebilen olmam─▒┼čt─▒r. Muhammed Z├óhid el-Kevser├« merhumun muhalled eserlerinden en-N├╝ketu't-Tar├«fe[38] bu iddialara eldeki en kapsaml─▒ cevab─▒ olu┼čturmu┼čtur. M├╝ellif merhum, vard─▒─č─▒ sonucu eserinin giri┼č k─▒sm─▒nda ┼č├Âyle ├Âzetlemektedir:
─░mam Eb├╗ Han├«fe'nin ├ž├Âz├╝me ba─člad─▒─č─▒ meselelerin adedi konusunda zikredilen en k├╝├ž├╝k rakam 83 bin'dir. ─░bn Eb├« ┼×eybe'nin zikretti─či 125 meselenin tamam─▒nda ─░mam'─▒n hata ve hadise muhalefet etti─či bir an i├žin kabul edilse bile, bunun, toplama oran─▒ 664'te 1'dir. (ÔÇŽ)
 ─░bn Eb├« ┼×eybe'nin zikretti─či 125 meselenin % 50'sinde muhalif rivayet s├Âz konusudur. Yani ─░mam Eb├╗ Han├«fe ayr─▒ bir rivayeti, ─░bn Eb├« ┼×eybe ayr─▒ bir rivayeti esas alm─▒┼čt─▒r. Geriye kalan % 50'yi 5'e ay─▒r─▒rsak, ilk 5'te 1'lik k─▒s─▒mda haber-i vahid'in Kur'an ayetiyle ├žat─▒┼čma arz etmesi s├Âz konusu oldu─ču i├žin ─░mam, Kur'an ayetini esas alm─▒┼č hadisi ise tevil etmi┼čtir. ikinci 5'te 1'lik k─▒s─▒m ahad haberden daha g├╝├žl├╝ ("me┼čhur" gibi) rivayetler sebebiyle ahad haberin terk edildi─či durumlar─▒ anlatmaktad─▒r. ├ť├ž├╝nc├╝ 5'te 1'lik k─▒s─▒mda ayn─▒ rivayetten farkl─▒ anlam/h├╝k├╝m ├ž─▒karma s├Âz konusudur. Yani ─░bn Eb├« ┼×eybe de ─░mam Eb├╗ Han├«fe de ayn─▒ hadise dayanmaktad─▒r. Ancak anlay─▒┼č ve yakla┼č─▒m tarzlar─▒ndaki farkl─▒l─▒k sebebiyle ├ž─▒kard─▒klar─▒ h├╝k├╝mler farkl─▒d─▒r. D├Ârd├╝nc├╝ 5'te 1'lik k─▒s─▒mda ─░bn Eb├« ┼×eybe, hadise muhalif olarak g├Ârd├╝─č├╝ h├╝km├╝ ─░mam Eb├╗ Han├«fe'ye nisbette hatal─▒ davranm─▒┼čt─▒r. Yani mezhep kitaplar─▒ esas al─▒nd─▒─č─▒nda, ─░mam Eb├╗ Han├«fe'nin, ─░bn Eb├« ┼×eybe'nin kendisine nisbet etti─či g├Âr├╝┼č├╝ benimsemedi─či anla┼č─▒lmaktad─▒r. Nihayet en fazla son 5'te 1'lik k─▒s─▒mda ─░mam'─▒n hadise muhalif h├╝k├╝m verdi─či s├Âylenebilir. Bu demektir ki, ─░bn Eb├« ┼×eybe'nin 125 olarak takdim etti─či "hadise muhalif" i├žtihadlar─▒n─▒n adedi 12 civar─▒ndad─▒r.

2. ─░mam'─▒n hadislere muhalefet etti─čini ├Ârnekleriyle g├Âsteren di─čer bir ├žal─▒┼čma da ─░m├ómu'l-Haremeyn el-C├╝veyn├«'nin Mu─č├«su'l-Halk isimli ├žal─▒┼čmas─▒d─▒r. el-Kevser├« merhum bu ├žal─▒┼čmaya da ─░hk├óku'l-Hakk bi ─░bt├óli'l-B├ót─▒l f├« Mu─č├«si'l-Halk isimli ├žal─▒┼čmas─▒yla cevap vermi┼čtir. Orada zikredilen meseleler ─░bn Eb├« ┼×eybe'nin ├žal─▒┼čmas─▒nda oldu─ču gibi s─▒rf hadis kaynakl─▒ de─čildir. B├Âyle olanlar yan─▒nda mezhebin usul ve kavaidi do─črultusunda verilmi┼č h├╝k├╝mler de tart─▒┼čma konusu yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

3. ─░mam el-Buh├ór├«, Sah├«h'inin bir├žok yerinde[39] "─░nsanlardan birisi demi┼čtir kiÔÇŽ" diyerek, kasdetti─či ki┼činin hadise muhalefet etti─čini ileri s├╝rm├╝┼čt├╝r. Her ne kadar bu ifadeyi kulland─▒─č─▒ her yerde kasdetti─či ki┼či ─░mam Eb├╗ Han├«fe de─čilse de[40] onu kasdetti─či yerler bulundu─ču kesindir.
 el-Buh├ór├«'nin mezk├╗r ifadeyi kullanarak ─░mam Eb├╗ Han├«fe'yi hedefledi─či yerler hakk─▒nda da muhtelif ├žal─▒┼čmalar yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bedrudd├«n el-Ayn├«'nin Umdetu'l-Kar├« isimli ┼čerhi ile Muhammed Enver┼č├óh el-Ke┼čm├«r├«'nin Feydu'l-B├ór├«'si, bizzat Sah├«hu'l-Buh├ór├« ├╝zerine yaz─▒lan ┼čerhler olmak haysiyetiyle s├Âz konusu iddialar─▒ ilk elden cevapland─▒rm─▒┼člard─▒r.
 Bunlardan ba┼čka Abd├╝lgan├« el-Guneym├« el-Meyd├ón├«'nin Ke┼čfu'l-─░ltib├ós amm├ó Evredeh├╗'l-─░m├ómu'l-Buh├ór├« al├ó Ba'di'n-N├ós isimli eseri, konu hakk─▒nda yap─▒lm─▒┼č m├╝stakil eserlerdendir ve matbudur.
 Bunlar d─▒┼č─▒nda tarihte ─░mam Eb├╗ Han├«fe'nin mezhebini di─čerlerine tercih ve tenkitlere cevap mahiyetinde pek ├žok ├žal─▒┼čma yap─▒lm─▒┼čt─▒r ki, ─░mam Eb├╗ Yusuf'un er-Redd al├ó Siyeri'l-Evz├ó'├«'sinden, ─░mam Muhammed'in Kit├óbu'l-H├╝cce al├ó Ehli'l-Med├«ne'sine, Sir├ócudd├«n el-Gaznev├«'nin el-Gurretu'l-M├╝n├«fe'sinden, S─▒btu ─░bni'l-Cevz├«'nin el-─░ntis├ór li ─░m├ómi Eimmeti'l-Ems├ór'─▒na ve Muhammed Murtaza ez-Zeb├«d├«'nin Uk├╗du'l-Cev├óh├«ri'l-M├╝n├«fe'sine kadar ÔÇôhepsi de matbu olanÔÇô pek ├žok eser ├Ârnek olarak zikredilebilir.

Sonu├ž
─░mam Eb├╗ Han├«fe, Abdullah b. Mes'├╗d ba┼čta olmak ├╝zere K├╗fe'de tavattun etmi┼č bulunan Sa'd b. Eb├« Vakkas, Huzeyfe b. el-Yem├ón, Eb├╗ M├╗sa el-E┼č'ar├«, Amm├ór b. Y├ósir, Selm├ón el-F├óris├«ÔÇŽ gibi b├╝y├╝k sahab├«lerin (Allah hepsinden raz─▒ olsun) ilmini tevar├╝s etmi┼čtir. Tarih, bu b├╝y├╝k sahab├«lerden sadece ─░bn Mes'├╗d'un ve talebelerinin K├╗fe'de yeti┼čtirdi─či alim say─▒s─▒n─▒n 4 bin oldu─čunu kaydediyor.[41] el-─░cl├«, K├╗fe'ye yerle┼čen sahab├« say─▒s─▒n─▒ 1500 olarak vermektedir. el-Kevser├« merhum, Hz. Ali ve Abdullah b. Mes'├╗d (r.anhuma) taraf─▒ndan K├╗fe'de yeti┼čtirilen Tabiun ku┼ča─č─▒na mensup alimlerden ileri gelen baz─▒lar─▒n─▒n listesini zikretmi┼čtir ki,[42] ─░mam Eb├╗ Han├«fe'nin, ilm├« m├╝ktesebat─▒n─▒ nas─▒l bir ilm├« servet ├╝zerine kurdu─ču hakk─▒nda fikir edinmek isteyenler i├žin olduk├ža doyurucudur. 

er-Rameh├╝rm├╝z├«, ─░bn S├«r├«n'in ┼č├Âyle dedi─čini nakleder: "K├╗fe'ye geldim. 4 bin ki┼činin Hadis tahsil etti─čini g├Ârd├╝m."[43] ─░mam el-Buh├ór├« de Hadis toplama faaliyeti (er-Rihle f├« Talebi'l-Had├«s) esnas─▒nda K├╗fe'ye ka├ž kere gitti─čini saymad─▒─č─▒n─▒ s├Âylemi┼čtir.[44] B├╝t├╝n bunlar, K├╗fe'nin Hadis ilimleri bak─▒m─▒ndan bulundu─ču mevkiyi g├Âsteren anekdotlardan c├╝z'├« bir k─▒sm─▒d─▒r.
 B├Âyle bir ortamda yeti┼čmi┼č bulunan, ├╝stelik de 40 adet yeti┼čmi┼č ├Â─črencisi ile birlikte kollektif bir i├žtihad faaliyeti y├╝r├╝ten ─░mam Eb├╗ Han├«fe'nin Hadis m├╝ktesebat─▒n─▒n yetersiz oldu─čunu yahut Hadisleri kale almad─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyebilmek i├žin bu ortam─▒ ya hi├ž bilmemek veya dikkate almamak gerekir.
 ─░┼čin ├Âz├╝ o ki, ─░mam'─▒n mezhebi de, talebeleri de, mezhebin ulemas─▒ ve onlar─▒n yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmalar da ortadayken bizim onlar─▒ bir ┼čeylerden tebrie etmek durumunda kalmam─▒z hayli travmatik bir durumdur. G├Âz├╝n├╝ kapatmakta ─▒srar eden kimseye kim neyi g├Âsterebilir?!

 

Dipnotlar:

 [1] ─░bn Adiyy, el-K├ómil, VII, 10.
 [2] el-Hat├«bu'l-Ba─čd├ód├«, T├ór├«hu Ba─čd├ód, XIII, 382-3.
 [3] ─░bn Hibb├ón, Kit├óbu'l-Mecr├╗h├«n, III, 64.
 [4] el-Kevser├«, Te'n├«b'l-Hat├«b, 276.
 [5] el-Alb├ón├«, ─░rv├óu'l-─×al├«l, II, 277-9.
 [6] ─░bnu'l-Cevz├«'nin de el-Muntazam'da (V, 188) belirtti─či gibi, ─░mam'a y├Ânelik tenkitler ├╝├ž ana noktada toplanmaktad─▒r: 1. Akaid/Usul├╝ddin, 2. Hadis m├╝ktesebat─▒n─▒n azl─▒─č─▒, haf─▒zas─▒n─▒n zay─▒fl─▒─č─▒, 3. Sahih hadislere muhalefeti ve re'yi ├žok kullanmas─▒. Bu yaz─▒n─▒n ├žer├ževesi do─črudan Hadis sahas─▒na taalluk eden tenkitlerle s─▒n─▒rland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.
 [7] Bkz. el-K├ómil f├« Du'af├ói'r-Ric├ól, VII, 5 vd.
 [8] Bkz. ed-Du'af├óu'l-Keb├«r, IV, 268 vd.
 [9] Bkz. Te'v├«lu Muhtelifi'l-Had├«s, 54 vd.
 [10] Bkz. Kit├óbu'l-Cerh ve't-Ta'd├«l, VIII, 449-50.
 [11] Bkz. T├ór├«hu Ba─čd├ód, XIII, 365 vd.
 [12] Bkz. Kit├óbu'd-Du'af├ó ve'l-Metr├╗k├«n, III, 163-4.
 [13] el-Kevser├«, Te'n├«bu'l-Hat├«b, 31.
 [14] ─░bn Hacer, Hedyu's-S├ór├« (Mukaddimetu Fethi'l-B├ór├«), 428.
 [15] ─░bn Eb├« H├ótim, Kit├óbu'l-Cerh ve't-Ta'd├«l, VII, 191.
 [16] ─░bn Adiyy, el-K├ómil, I, 220.
 [17] el-Kevser├«, F─▒khu Ehli'l-Ir├ók ve Had├«suhum, 83.
 [18] el-Hat├«bu'l-Ba─čd├ód├«, T├ór├«hu Ba─čd├ód, XIII, 338; es-Saymer├«, Ahb├óru Eb├« Han├«fe, 78. Daha k─▒sa bir varyant─▒ i├žin bkz. ─░bn Hacer el-Mekk├«, el-Hayr├ótu'l-H─▒s├ón, 46.
 [19] el-Muvaffak el-Mekk├«, Men├ók─▒bu'l-─░m├óm Eb├« Han├«fe, 143.
 [20] el-Kevser├«, Te'n├«bu'l-Hat├«b, 329.
 ─░. Hakk─▒ ├ťnal, Ebu'l-M├╝eyyed el-Hav├órizm├«'nin derledi─či C├ómiu'l-Mes├ón├«d'de ─░bn Adiyy'in tek bir rivayetinin bile olmad─▒─č─▒n─▒ ÔÇô┼×├ókir Z├«b'e dayanarakÔÇô s├Âylemektedir. (Bkz. ─░mam Eb├╗ Han├«fe'nin Hadis Anlay─▒┼č─▒ÔÇŽ, 63, dpnt. 99)
 Bu ifadelerin hemen ├Âncesinde de ÔÇôyine ayn─▒ m├╝ellife dayanarakÔÇô C├ómi'u'l-Mes├ón├«d i├žinde Eb├╗ Nu'aym'─▒n M├╝sned'inden sadece iki rivayet bulundu─čunu s├Âylemektedir. Bu durum Eb├╗ Nu'aym'─▒n ayr─▒ca bas─▒lm─▒┼č bulunan (Mektebetu'l-Kevser, Riyad-1415/1994) M├╝sned'i ile uyum arz etmemektedir. Zira sadece metin k─▒sm─▒ 260 sayfa civar─▒nda tutmu┼č olan bu bask─▒da ├žok say─▒da rivayet bulunmaktad─▒r.
 Dolay─▒s─▒yla C├ómi'u'l-Mes├ón├«d'de ─░bn Adiyy M├╝snedi'nden bir tek rivayetin dahi bulunmad─▒─č─▒ tesbiti e─čer do─čruysa, di─čer M├╝sned'lerle m├╝kerrer rivayetler ihtiva etmesi gibi bir sebepten olabilir. Vallahu a'lem.
 [21] ─░bn Abdilberr, C├ómi'u Bey├óni'l-─░lm, 497 vd.
 [22] Bkz. ─░bnu'l-Cevz├«, el-Muntazam, V, 188.
 [23] ─░bn Hacer, Tehz├«bu't-Tehz├«b, X, 451.
 [24] ─░bn Abdilberr, C├ómi'u Bey├óni'l-─░lm, 502.
 [25] ─░bn Abdilberr, el-─░ntik├ó, 206.
 [26] ─░bn Abdilberr, a.g.e., 198.
 [27] es-Saymer├«, Ahb├óru Eb├« Han├«fe, 75; ─░bn Abdilberr, a.g.e., 199.
 [28] es-Saymer├«, a.g.e.,, 74-5.
 [29] ─░bn Abdilberr, a.g.e., 210.
 [30] ─░bn Abdilberr, a.g.e., 211.
 [31] et-Teh├ónev├« (Tanev├«), Kav├ó'id f├« Ul├╗mi'l-Had├«s, 311-2.
 [32] ─░bn Hacer, Tehz├«bu't-Tehz├«b, X, 450.
 [33] F─▒khu Ehli'l-Ir├ók ve Had├«suhum ad─▒yla Eb├╗ Gudde merhum taraf─▒ndan tahkik edilerek yay─▒mlanm─▒┼č, dilimize de ÔÇôHanef├« F─▒kh─▒n─▒n Esaslar─▒ ad─▒ylaÔÇô ├ževrilmi┼čtir.
 [34] Bkz. ez-Zeheb├«, Tezkiretu'l-Huff├óz, I, 168.
 [35] Bkz. Muhammed Abd├╝rre┼č├«d en-Nu'm├ón├«, Mek├ónetu'l-─░m├óm Eb├« Han├«fe fi'l-Had├«s, 60-1.
 [36] Bkz. es-S├╝y├╗t├«, Tabak├ótu'l-Huff├óz, 80-1.
 [37] Bkz. ─░bn Eb├« ┼×eybe, el-Musannef, VIII, 363 vd.
 [38] el-Kevser├«, en-N├╝ketu't-Tar├«fe fi't-Tahadd├╝s an Rud├╗di ─░bn Eb├« ┼×eybe al├ó Eb├« Han├«fe, Kahire-1365/1945.
 [39] De─či┼čik itibarlara g├Âre 22, 24 veya 25 yerde.
 [40] el-Ke┼čm├«r├«, Feydu'l-B├ór├«'de (III, 54) ┼č├Âyle der: "Bil ki, musann─▒f─▒n (─░mam el-Buh├ór├«) bu ifadeyi kulland─▒─č─▒ ilk yer buras─▒d─▒r. Her ne kadar burada kasdetti─či ki┼či o ise de, iddia edildi─či gibi bu ifadeyi kulland─▒─č─▒ her yerde Eb├╗ Han├«fe'yi kasdetmemi┼čtir. Baz─▒ yerlerde kasdetti─či ki┼či ─░sa b. Eb├ón, baz─▒ yerlerde e┼č-┼×├ófi'├«, baz─▒ yerlerde ise Muhammed (b. el-Hasan)'dir. ├ľte yandan musann─▒f bu ifadeyi her zaman red amac─▒yla kullanmaz. Aksine, onun, bu ifadeyi kulland─▒─č─▒ ki┼činin g├Âr├╝┼č├╝n├╝ payla┼čt─▒─č─▒n─▒ da g├Ârd├╝m. Bazen de sahibi hakk─▒nda bu ifadeyi kulland─▒─č─▒ g├Âr├╝┼č konusunda teredd├╝t g├ÂstermektedirÔÇŽ"
 el-Ke┼čm├«r├«, S├╝nenu't-Tirmiz├« ┼čerhi el-Arfu'┼č-┼×ez├«'de (II, 118) daha ayr─▒nt─▒l─▒ bilgi verir ve ┼č├Âyle der: "┼×├ófi├«ler, "Ba'du'n-N├ós" ifadesinin kullan─▒ld─▒─č─▒ her yerde kastedilen ki┼činin Eb├╗ Han├«fe oldu─čunu ve el-Buh├ór├«'nin bu ifadeyi kulland─▒─č─▒ her yerde ├╝zerinde durdu─ču g├Âr├╝┼č├╝ reddetti─čini s├Âylemi┼člerdir. Ben derim ki, bu iddia do─čru de─čildir. Zira el-Buh├ór├«'nin bu ifadeyi kulland─▒─č─▒ halde ├╝zerinde durdu─ču g├Âr├╝┼č├╝ tercih etti─či de vakidir. er-Rahm├ón suresindeki tutumu b├Âyledir. Oradaki ifadesinin siyak ve sibak─▒ bunu g├Âstermektedir. es-Sah├«h'i inceleyenler bu durumu a├ž─▒k├ža g├Âr├╝rler. Keza bazen "Ba'du'n-N├ós" ifadesini kullan─▒r ve onunla Muhammed b. el-Hasan'─▒, bazen onun talebesi ─░sa b. Eb├ón'─▒, bazen Z├╝fer b. el-H├╝zeyl'i, bazen de e┼č-┼×├ófi'├«'yi kastederÔÇŽ"
 [41] Bkz. el-Kevser├«, F─▒khu Ehli'l-Ir├ók, 41-2.
 [42] el-Kevser├«, a.g.e., 43 vd.
 [43] er-R├ómeh├╝rm├╝z├«, el-Muhaddisu'l-F├ós─▒l, 408.
 [44] el-Kevser├«, F─▒khu Ehli'l-Ir├ók ve Had├«suhum, 52.


 

 

 


Bu Makaleye Ait Ele┼čtiri Makaleleri
# Makaleler Ad─▒
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
Muhammed Ender / 13.01.2014



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...