E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

Mecelleye Y├Âneltilen Tenkitler ve Bunlar─▒n Y├Ânlendirilmesi

 Kitap Detay─▒ Kitap No : K-  
Yazar Ad─▒ ─░lim Dal─▒ Konusu Dili
Ebubekir Ya─čmur F─▒k─▒h T├╝rk├že
├ľzelli─či Terc├╝me Eden
 
       
Makale No: 34 Hit : 6772 Hata Bildirimi Tavsiye Et
Tan─▒t─▒lan Kitab─▒n Bilgileri
Kitap Adı Mecelle (Mecelle-i Ahkâm-i Adliye)
  ěž┘ä┘ůěČ┘äěę ┘ůěČ┘äěę ěž┘äěžěş┘âěž┘ů ěž┘äě╣ě»┘ä┘Őěę
Yazar─▒n─▒n Ad─▒ Ahmed Cevdet Pa┼ča
   Makale Yazar─▒na ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakk─▒ndaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait makaleler
# Makaleler Ad─▒
1 Mecelleye Y├Âneltilen Tenkitler ve Bunlar─▒n Y├Ânlendirilmesi

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

├ľzeti
cheats women who cheat on husbands married woman looking to cheat
what are aids symptoms symptoms for aids/hiv new hiv treatment
abortion methods terminating pregnancy at 20 weeks articles on abortion
bystolic savings card bystolic free trial coupon bystolic coupon 2014
abortion pills over the counter how much do abortions cost when is it to late to get an abortion
sumatriptan succinate http://sumatriptannow.com/succinate sumatriptan succinate
drug coupon cialis coupons printable cialis trial coupon

Yay─▒n Bilgileri
Yay─▒nland─▒─č─▒ Kaynaklar
Yay─▒nland─▒─č─▒ Tarih
Yay─▒nland─▒─č─▒ Dergi Tarihi Osmani Enc├╝meni Mecmuas─▒
Sanal Dergi
Makalenin Linki

Makale Metni   [Yazd─▒r/Print]

Mecelle'ye Y├Âneltilen Tenkitler ve Bunlar─▒n Y├Ânlendirilmesi

Mecelle, Ahmet Cevdet Pa┼ča'n─▒n ┼čahs├« gayretleriyle olu┼čturulan, Osmanl─▒ topraklar─▒nda bir medeni kanun olarak y─▒llarca y├╝r├╝rl├╝kte kalan bir kanun metnidir. Bu kanun metni olu┼čturulurken pek ├žok tart─▒┼čmalar ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. O g├╝n├╝n devlet adamlar─▒ndan baz─▒lar─▒, Frans─▒z Medeni Kanununu terc├╝me edelim derken, A. Cevdet Pa┼ča da kendi k├╝lt├╝r k├Âklerimizden beslenen bir kanun metninin haz─▒rlanmas─▒n─▒n daha uygun olaca─č─▒n─▒ ifade etmi┼čtir. Fikrinin kabul├╝yle, Mecelle isimli elimizdeki bu mecmua v├╝cud bulmu┼čtur. Bir ├Ânceki say─▒m─▒zda Mecelle bir medeni kanun olarak de─čerlendirilmesine mukabil, bu say─▒da Mecelle'ye y├Âneltilen tenkitler de─čerlendiriliyor.

I-MECELLE'N─░N HAZIRLANI┼×I
Bat─▒l─▒la┼čman─▒n her y├Ân├╝yle kendini hissettirdi─či Tanzimat, siyas├«, idar├« ve sosyal alanda oldu─ču gibi, bunlar─▒n ayr─▒lmaz par├žas─▒ olan hukukta da Avrupai de─či┼čim r├╝zg├órlar─▒ estiriyordu.

Tanzimat ├Âncesi Osmanl─▒ Devleti'nde yaln─▒z ─░sl├óm Hukuku kurallar─▒ uygulan─▒yordu. Tanzimat sonras─▒ Avrupal─▒ devletlerin etkisiyle yo─čun bir kanunla┼čt─▒rma faaliyeti ba┼člad─▒. 1840 tarihli Ceza Kanunu, 1838-1840 ticaret anla┼čmalar─▒n─▒n sonucu olarak ortaya ├ž─▒kan Ticaret Kanunu ve 1858 tarihli Arazi Kanunu, Tanzimat sonras─▒ ├ž─▒kart─▒lan kanunlard─▒. Meden├« Kanun sahas─▒nda bir bo┼čluk kalm─▒┼čt─▒. Bat─▒l─▒ devletler Devlet-i ├éliyye'ye, sanki yokmu┼č gibi Meden├« Hukuku'nu onaya koymas─▒ ─░├žin bask─▒ yap─▒yordu. Ali Pa┼ča gibi Bat─▒ hayranlar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒ Frans─▒z Meden├« Kanunu olan Kod Civil'in terc├╝me edilerek Meden├« Kanun olarak kabul edilmesini teklif ediyordu. Ba┼čta Cevdet Pa┼ča olmak ├╝zere baz─▒ hukuk├žular devletin ┼čer'├« esaslara dayand─▒─č─▒n─▒, kanunlar─▒n da, buna uygun olarak haz─▒rlanmas─▒ gerekti─čini savunuyordu. Cevdet Pa┼ča'ya g├Âre bir milletin kavanin-i esasiyesini b├Âyle kalb ve tahvil etmek, o milleti imha etmek olaca─č─▒ndan Kod Civil'in kabul├╝ asla m├╝mk├╝n olamazd─▒.

Fuat Pa┼ča ba┼čkanl─▒─č─▒nda bir komisyon Cevdet Pa┼ča'n─▒n savundu─ču tezi kabul ederek, f─▒k─▒h kitaplar─▒ndan yararlan─▒larak zaman─▒n ihtiya├žlar─▒na uygun bir kanun haz─▒rlanmas─▒na karar verdi.

1869 tarihinde Cevdet Pa┼ča ba┼čkanl─▒─č─▒nda kurulan Mecelle Komisyonu 1877 y─▒l─▒nda 16. ve son kitab─▒ olan Kaza'y─▒ yay─▒nlayarak Mecelle'yi tamamlad─▒. (1)

II-MECELLE'YE Y├ľNELT─░LEN ELE┼×T─░R─░LER VE BU ELE┼×T─░R─░LER─░N DO─×RULUK DE─×ER─░

1) Mecelle'nin Kazuistik Olmas─▒:

Bir kanunun kazuistik olmas─▒ demek, kanun koyucunun, ├ž─▒kmas─▒ muhtemel b├╝t├╝n uyu┼čmazl─▒klar─▒ soyut olmayan kurallarla ve meseleci olarak olabilecek ┼čekilde kodifike etmesidir.

Mecelle'nin kazuistik y├Ân├╝ vard─▒r. Fakat b├╝t├╝n├╝yle kazuistik olarak nitelendirilemez. Mecelle kl├ósik f─▒k─▒h kitaplar─▒n─▒n izledi─či metodu takip ederek sistemati─čini olu┼čturmu┼čtur. Bu y├Ân├╝yle de onlar─▒n etkisinden kurtulamam─▒┼čt─▒r. Tamamen soyut kurallar ihtiva etti─čini s├Âylemek m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒ gibi, b├╝t├╝n├╝yle kazuistik oldu─čunu s├Âylemek de insafs─▒zl─▒k olur.

Mecelle'nin kazuistik oldu─čunu s├Âyleyenler 1851 maddeden olu┼čmas─▒n─▒ delil olarak g├Âsterip bir Meden├« Kanunun bu kadar ├žok madde ihtiva edemeyece─čini s├Âylemektedirler.(3)

Halbuki Mecelle'nin 400 kadar maddesi Usul Hukuku'na, 250 kadar maddesi Ticaret Hukuku'na aittir. Bahsedilen 650 madde ├ž─▒kart─▒ld─▒─č─▒nda geriye 1.201 madde kal─▒r ki; ┼ču anda y├╝r├╝rl├╝kte olan Bor├žlar ve Meden├« Hukuk kanunlar─▒n─▒n toplam say─▒s─▒ 1.481 maddedir. G├Âr├╝l├╝yor ki Mecelle tenkit edilecek seviyede kazuistik de─čildir. Kazu─░stik kanuna en g├╝zel ├Ârnek 17 binden fazla maddeyi ─░htiva eden Prusya Devletleri Umum├« Kanunu'dur).5

2) Mecellenin Bütün Medenî Münasebetleri Düzenlememesi:

Mecelle ┼čah─▒s, aile, miras meseleleri ile ayn├« haklarla ilgili pek ├žok konuyu d├╝zenlememi┼čtir. Mecelle'nin bu y├Ân├╝ne i┼čaret eden Velidedeo─člu, bunlar─▒n f─▒kha ve feraize b─▒rak─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyerek asl─▒nda kendi tenkidini de cevaplam─▒┼čt─▒r(4)

Ki┼či, aile, miras, vak─▒f gibi konular yaln─▒z muamelat de─čil, ibadet y├Ân├╝ de olan konulard─▒r. Mece─░le'nin hangi din ve mezhepten olursa olsun b├╝t├╝n ki┼čilere uygulanabilmesi i├žin bu yol se├žilmi┼čtir. Nitekim, Mecelle'nin mazbatas─▒nda evlenmenin hem ibadet, hem muamele niteli─či ta┼č─▒d─▒─č─▒ ifade edilir. Mecelle'nin d─▒┼č─▒nda kalan konularda M├╝sl├╝manlar i├žin ┼×er'iyye Mahkemeleri'nin, Hristiyanlar i├žin de din├« ve ruhan├« mercilerin yetkili oldu─ču kabul edilmi┼čti.(5)

Velidedeo─člu'nun da i┼čaret etti─či gibi Mecelle f─▒kha dayanan ve k├Âklerini ona salm─▒┼č bir te┼čri eserdir." ┼×ahs─▒n hukuku, aile hukuku ve feraiz meseleleri, zaten f─▒k─▒h bar─▒nd─▒ran bir devlet olan Osmanl─▒ Devleti, herkesin mezhebine ve dinine sayg─▒n─▒n ifadesi olarak aile ve feraiz hukukunu d├╝zenlememi┼čtir.

Mecelle'nin tam bir Meden├« Kanun olmas─▒n─▒ engelleyen aile, miras gibi b├Âl├╝mlerin bulunmay─▒┼č─▒ ve usul h├╝k├╝mlerinin ise Mecelle'de yer al─▒┼č─▒ o devrin ├Âzelli─činden ve Osmanl─▒ yarg─▒ m├╝essesesinin yap─▒s─▒ndan kaynaklanmaktad─▒r. Bunun sebeplerini ┼č├Âylece ├Âzetleyebiliriz: Mecelle'nin haz─▒rland─▒─č─▒ d├Ânemde Osmanl─▒ Adliyesi'nde ┼×er'iyye ve Nizamiye Mahkemesi ikili─či vard─▒. Mecelle, ─░sl├óm Hukuku'nu bilen ┼čer'├« hakimler i├žin de─čil, bu hususta yetersiz olan Nizamiye Mahkemeleri hakimleri i├žin haz─▒rlanm─▒┼čt─▒r. Aile ve miras h├╝k├╝mleri ┼×er'iye Mahkemeleri'nin g├Ârevine dahil oldu─čundan Nizamiye Mahkemeleri i├žin haz─▒rlanan kanunda bu konulara yer verilmesine l├╝zum g├Âr├╝lmemi┼čtir. Son olarak ┼čunu diyebiliriz ki Mecelle'nin bu ┼čekilde tanzimi ─░sl├óm Hukuku'nun orijinal d├Ârtl├╝ tasnifinin gere─čidir. Yani Mecelle, f─▒k─▒h kitaplar─▒n─▒n sistemini esas alarak d├Ârt b├Âl├╝mden biri olan "Muamelat" ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda sadece bu b├Âl├╝mde incelenen ser'├« h├╝k├╝mleri kanunla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r. Zira Aile ve Miras Hukuku muamelata dahil de─čildir. Nitekim bu durum, Mecelle'de de belirtilmi┼čtir."(6)

3) Sadece Hanef├« Mezhebi'nin G├Âr├╝┼člerinin Esas Al─▒nmas─▒

Mecelle'ye y├Âneltilen tenkitlerden biri de sadece Hanefi mezhebinin g├Âr├╝┼člerini muhtevi olmas─▒d─▒r. B├Âylece g├╝ya di─čer s├╝nn├« mezhep mensuplar─▒ i├žin sak─▒ncal─▒ bir durum olu┼čmu┼čtur.(7)

Mecelle'de Hanefi mezhebinin esas al─▒nd─▒─č─▒ do─črudur.(8) Fakat koyu bir mezhep taassubu ile hareket edildi─či do─čru de─čildir. Hanefi mezhebi d─▒┼č─▒ndaki bir mezhebe ba─čl─▒ vatanda┼člar aras─▒nda meydana gelip de kendi mezheplerine g├Âre h├╝kme ba─članmas─▒ uygun g├Âr├╝len konularda taraflar kendi mezheplerine mensup alimlerden birini hakem tayin edip onun h├╝km├╝n├╝ kad─▒ marifetiyle y├╝r├╝rl├╝─če koyabiliyordu. Bunun da ├Âtesinde Hanefi mezhebinin d─▒┼č─▒ndaki mezheplerden zamana ve ┼čartlara uygun olan g├Âr├╝┼čler padi┼čah emriyle t├╝m kad─▒lar i├žin ba─člay─▒c─▒ k─▒l─▒nabiliyordu.(9) Di─čer mezheplerin g├Âr├╝┼člerine olan ihtiya├ž Mecelle cemiyeti i├žinde mevzu olmu┼čtu. Esbab-─▒ mucibe mazbatas─▒ndan anla┼č─▒ld─▒─č─▒na g├Âre akitlerde ┼čartlara mutlak bir de─čer verme konusunda ─░bni ┼×├╝brime'nin mezhebinin ara┼čt─▒r─▒lmas─▒ ve orta bir yol olmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan, Hanefi mezhebinin tercih edilmesi, koyu bir mezhep taassubu uygulanmad─▒─č─▒n─▒n g├Âstergesidir.(10)

Uygulama Hanefi mezhebine g├Âre olmakla birlikte di─čer ├╝├ž mezhepten birinin g├Âr├╝s├╝n├╝n y├╝r├╝rl├╝─če konuldu─čuna da rastlan─▒lmaktad─▒r. Fetvahanenin Heyet-i ─░ftaiye k─▒sm─▒ hakk─▒ndaki niz├ómn├ómenin 6. maddesi Osmanl─▒ Devleti'nde ve ─░sl├óm Hukuku kodifikasyonunda mezhep taassubundan uzak olundu─čuna dair bir d├╝zenleme vard─▒r. Bu maddeye g├Âre.. Te'lifi mesail ┼čubesi Hanefi mezhebince sahih kabul edilmeyen bir g├Âr├╝┼č├╝ ├ža─č─▒n ihtiyac─▒na g├Âre tercih ederse, yahut ihtiya├žlar─▒n zorlamas─▒ ile di─čer ├╝├ž mezhebe ait g├Âr├╝┼č├╝ uygun g├Âr├╝p tercih ederse, bu konuda dayand─▒─č─▒ delilleri de i├žeren bir mazbata d├╝zenler ve fetva eminine tevdi eder. Mazbatan─▒n ihtiva etti─či g├Âr├╝┼č fetva makam─▒nca uygun bulunarak arz ve padi┼čah taraf─▒ndan da tasdik edilirse art─▒k y├╝r├╝rl├╝─če konmu┼č olur.(11)

Mecelle'de, Hanefi mezhebinin esas al─▒nmas─▒n─▒n taassuptan kaynakland─▒─č─▒, gibi bir d├╝┼č├╝nce di─čer mezhep mensuplar─▒ i├žinde sak─▒ncal─▒ bir durum olu┼čturmam─▒┼čt─▒r. Evvel├ó bir M├╝sl├╝man i├žin ├Ânemli olan kendisine tatbik edilecek kurallar─▒n ─░sl├óm Hukuku dahilinde olmas─▒d─▒r. ─░kinci olarak uyu┼čmazl─▒─č─▒na tatbik edilecek kurallar─▒n mevcut uyu┼čmazl─▒─č─▒ ├ž├Âzecek mahiyette olmas─▒d─▒r. Mecelle her ─░kisini de te'min etmi┼čtir. Mezhep farklar─▒n─▒n en ├Ânemli uygulama alan─▒ ─░badet, Ahval-i ┼×ahsiyye, Aile ve Miras Hukuku sahas─▒d─▒r. Mecelle ise bundan d├╝zenlenmemi┼č uygulamaya b─▒rakm─▒┼čt─▒r. Mecelle y├╝r├╝rl├╝─če girdikten sonra d├╝nya hukuk aleminde ve bilhassa Hanefi mezhebinden olmayan M─▒s─▒r, ┼×am, ve di─čer ─░sl├óm ├╝lkelerinde takdir ve ┼č├╝kranla kar┼č─▒lanm─▒┼č, ilm├« ve hukuk├« k─▒ymeti hakk─▒nda (m├╝spet m├ón├óda) g├╝nlerce ne┼čriyat yap─▒lm─▒┼č(12) ve Mecelle'nin etkileri b├Âl├╝m├╝nde g├Âr├╝lece─či gibi pek ├žok ├╝lkede uygulanm─▒┼čt─▒r. Di─čer mezhepler i├žin sak─▒ncal─▒ bir durum olu┼čtursayd─▒, aleyhinde olunmas─▒ gerekmez miydi?

Mecelle'de, sadece Hanefi mezhebinin g├Âr├╝┼člerinin yer almas─▒ onu Ticaret ve Bor├žlar Hukuku sahas─▒nda dar bir alana s─▒k─▒┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r. Mecelle'nin mal anlay─▒┼č─▒, akitlerin ├že┼čitli ┼čartlan hakk─▒ndaki s─▒k─▒ h├╝k├╝mleri; s├Âzle┼čme serbestisine g├Âre hareket eden ticaret ├ževrelerinin ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamaktan uzak kalm─▒┼čt─▒r. ─░lerleyen y─▒llarda ise bu durum Mecelle'nin t├ó'dilini g├╝ndeme getirmi┼čtir.(13)

Her meselenin Hanefi mezhebi i├žtihad─▒na uygun d├╝zenlenmesi yoluna gidilmeyip, di─čer mezheplerden de ─░stifade edilmi┼č olsayd─▒ yukar─▒da say─▒lan mahzurlar bertaraf edilmi┼č olunabilirdi.

4) Kav├óid-i K├╝lliye'nin Ger├žek M├ón├óda Ahk├óm-─▒ Umumiye Olmamas─▒

Mecelle'nin ba┼č─▒nda 100 maddelik bir genel kurallar vard─▒r. Genel kurallar o kanun da d├╝zenlenen b├╝t├╝n hus├╗s├« h├╝k├╝mlere tatbik edilir cinsten olmal─▒d─▒r. Mesel├ó 57. maddede, "teberru ancak kabz ile tamam olur" denilmektedir. Halbuki bu h├╝k├╝m sadece hibeye m├╝teallik bir kurald─▒r. Di─čer akitlere ┼č├╝mul├╝ yoktur. Kavaid-i K├╝lliye i├žinde bu nev'iden ba┼čka h├╝k├╝mlerde vard─▒r. Mecelle'nin Kavaid-i K├╝lliyesi ├žo─ču genel ve baz─▒lar─▒ ├Âzel mahiyet ta┼č─▒yan birtak─▒m kaidelerin aralar─▒nda ilgi, ba─čl─▒l─▒k, ahenk g├Âzetilmeksizin sistemsiz bir ┼čekilde birbiri arkas─▒nda dizilmi┼č olmas─▒ndan ibaret bir k─▒s─▒md─▒r.(14)

Mecelle'nin ba┼č─▒ndaki Kavaid-i K├╝lliye s├╝reklilik arz etmeyen, ├žo─čunluk h├╝k├╝mleridir. ├ç├╝nk├╝ bunlar, problemleri hal ve problemlerin h├╝k├╝mlerini tertipte genel k─▒yas├« metodu a├ž─▒klayan f─▒kh─▒n prensip fikrini ortaya koyarlar. K─▒yas ise, ├žo─ču defa baz─▒ meselelerde, onun i├žindeki istisna├« h├╝km├« adaletin ger├žekle┼čmesini, menfaatin celbini, mefasidin defini ve g├╝├žl├╝l├╝─č├╝n giderilmesini, ─░sl├óm Hukuku'nun maslahatlar─▒na daha iyi ve daha yak─▒n bir h├óle getirilmesini ve bu meselelerdeki ├Âzel gerekler lehine istisna├«, istihs├ór├« h├╝k├╝mlere ula┼čmas─▒n─▒ sa─člar, onu kald─▒r─▒r veya de─či┼čtirir. Bu sebeple, bu hukuk├« kaideler, tatbiki h├╝k├╝mlerin f├╝r├╝undaki m├╝stesnalardan birini nadiren kendi sahas─▒ d─▒┼č─▒nda b─▒rak─▒r. ├ç├╝nk├╝ ─░sl├óm hukuk├žular─▒, kaidelerden m├╝stesna olan bu f├╝ruun, ya bir di─čer kaide istihra├ž etmeye daha lay─▒k oldu─čunu g├Ârm├╝┼čler, yahut da bu kaidenin ├Âzel istihsan h├╝k├╝mlerini gerektirdi─čini kabul etmi┼člerdir. Bu sebeple, Mecelle, hakimlerinin h├╝k├╝mlerinde; hakk─▒nda h├╝k├╝m verilecek h├ódiselere ait ├Âzel ve genelli─či ile o h├ódiseyi i├žine alan genel bir nassa (h├╝kme) ba┼čvurmadan sadece bu genel kaidelerden birine dayanarak karar vermesi hususunda serbest b─▒rakm─▒┼čt─▒r.(15) ├ç├╝nk├╝ bu genel kaidelerin onlar─▒n de─čeri ve k─▒ymetine ra─čmen bir├žok istisnalar─▒ vard─▒r, yani bunlar hakimler i├žin h├╝k├╝mler (nasslar) de─čil, hukuk├« tefekk├╝r i├žin birer d├╝sturdur.(16) Mesel├ó, oru├žlunun bir ┼čey yemesi orucu bozar. ├ç├╝nk├╝ genel kural, orucun s─▒hhati i├žin oru├žlunun bir ┼čey yiyip i├žmemesidir. Fakat unutularak yemek yenirse, genel kural ├ži─čnenmi┼č olur. Ama bu durumda oru├ž bozulur denilemez. ├ç├╝nk├╝ istihsan kural─▒na g├Âre orucun bozulmamas─▒ esast─▒r. ─░stihsan, genel kurala istisna getirmi┼čtir. Genel kurallar, ihtilafa konu olan olayla birlikte ele al─▒nmal─▒, olay─▒n kendi ┼čartlan ve olaya uygulanacak ├Âzel h├╝k├╝mler g├Âz ├Ân├╝nde tutulmal─▒d─▒r. Beraat─▒ zimmetin as─▒l olup (Mecelle md. 8) su├žlulu─ču ispat edilinceye kadar herkes masumdur. Su├žlulu─čun ispat edilmesi h├ólinde ise, bu maddenin h├╝km├╝ ve san─▒─ča sa─člad─▒─č─▒ koruma z─▒rh─▒ kalkar.

Mecelle'nin ba┼č─▒ndaki Kavaid-i K├╝lliye Mecelle mazbatas─▒nda ─░fade edildi─či gibi, nakli sarih olmad─▒k├ža h├╝k├╝m te'sisine mesnet yap─▒lmaz. Bu kaideler hukuk esaslar─▒n─▒n hakimlerce kavranmas─▒n─▒ temin eden zihn├« bir temrin ifade eder.(17)

Y├╝r├╝rl├╝kte olan Bor├žlar Kanunu ve T├╝rk Ceza Kanunu'nun ba┼č taraf─▒nda yer alan genel h├╝k├╝mler, tabi olduklar─▒ kanundaki di─čer h├╝k├╝mlere tatbik edilsin diye konulmu┼čtur. Mesel├ó BK'daki akdin kurulmas─▒ genel h├╝k├╝mlerde d├╝zenlenmi┼čtir. Ayr─▒ca BK'da d├╝zenlenen di─čer akitlerde onlar─▒n kurulu┼čuna yer verilmemi┼čtir. Keza, TCK'da da durum b├Âyledir. Mesel├ó, genel h├╝k├╝mler i├žerisinde yer alan i┼čtirak TCK'da d├╝zenlenen b├╝t├╝n su├žlara ┼č├ómildir. Mecelle'nin kav├óid-i k├╝lliyesi BK ve TCK'daki genel h├╝k├╝mler gibi de─čildir. Konulu┼č amac─▒ mazbatas─▒nda da denildi─či gibi zihn├« temrin ve hukuk├« tefekk├╝rd├╝r. Yoksa Mecelle de d├╝zenlenen her hukuk├« duruma tatbik edilmek de─čildir. Fakat bu kurallar i├žinde her t├╝rl├╝ akde ve hukuk├« duruma tatbik edilebilecek fevkal├óde elastik kurallar da yok demek do─čru olmaz.

Yukar─▒da Kav├óid-i K├╝lliye hakk─▒nda tenkitlerini nakletti─čimiz m├╝elliflerin, bu h├╝k├╝mlerin us├╗l├╝, f─▒k─▒h y├Ân├╝n├╝ bilmemesi mazur g├Âr├╝lse bile Mecelle'nin Esbab─▒ Mucib Mazbatas─▒'nda s├Âylenilen niteliklerini bilmemesi veya g├Âzard─▒ etmesi mazur g├Âr├╝lemez. Kav├óid-i K├╝lliye y├╝r├╝rl├╝kte olan Bor├žlar Kanunu veya Ceza Kanunu evvelindeki genel h├╝k├╝mler gibi, o kanunda yer alan di─čer h├╝k├╝mlere tatbik edilsin diye konmam─▒┼čt─▒r. Bu y├╝zden Kav├óid-i K├╝lliye aras─▒nda bir ba─č insicam da olmas─▒ gerekmez.


5) Sistemati─čine Dair Yap─▒lan Tenkitler

Mecelle'de yeri olmad─▒─č─▒ h├ólde, Yarg─▒lama Hukuku'na yer verilmi┼čtir.(18) Bor├žlar Hukuku kaidelerinin yan─▒nda ┼čahs─▒n hukukuna hatt├ó ayn├« haklara m├╝teallik h├╝k├╝mler tesad├╝f olunmaktad─▒r.(19) Mecelle'de l├╝zumsuz tekrarlar da vard─▒r. Mesel├ó her akit ├že┼čidinin ba┼č─▒nda o akdin icap ve kabul ile kurulaca─č─▒ s├Âylenir.(20)

Emanet bahsinde, ariyet ve vedian─▒n d├╝zenlenmesi, Hacr bahsinde, ayn├« haklara ili┼čkin h├╝k├╝mlerin ge├žmesi ve en ├Ânemlisi Us├╗l Hukuku'nun da Mecelle ├žat─▒s─▒ alt─▒nda yer almas─▒ tenkide konu olmu┼čtur.
Mecelle, kaynak olarak f─▒k─▒h kitaplar─▒n─▒ ald─▒─č─▒ i├žin sistematikte de onu takip etmi┼čtir. Mezk├╗r tenkitlerin nedeni budur.

MecelleÔÇÖnin D├╝nyevi Bir Kanunn├óme Olmas─▒ ve ─░sl├óm Hukuku'na Ait Baz─▒ Ta'dilleri ─░├žermesi(21)

D├╝nyev├« kanunn├ómeden ne kastedildi─či a├ž─▒k de─čildir. Mecelle'nin yaz─▒l─▒┼č nedeni mazbatas─▒nda uzunca ifade edilmi┼čtir. Ticar├« davalara bakan Ticaret Mahkemeleri davan─▒n ticar├« olmayan k─▒s─▒mlar─▒n─▒ halletmekte g├╝├žl├╝k ├žekiyordu. Bu mevzuda Avrupa kanunlar─▒na m├╝racaat etmek caiz olmad─▒─č─▒ gibi, ┼×er'iye Mahkemeleri dahi Ticaret Mahkemeleri ile us├╗l farkl─▒l─▒─č─▒ ta┼č─▒d─▒─č─▒ndan s├Âz konusu uyu┼čmazl─▒klar─▒ ├ž├Âzemiyordu. Ticaret Mahkemesi ise f─▒k─▒h kitaplar─▒na m├╝racaata ehil de─čildi. Mahkemeler aras─▒ndaki bu intizams─▒zl─▒─č─▒ ├ž├Âzmek ├╝zere ihtilaftan azade hem ┼×er'iye, hem Nizamiye Mahkemelerinde tatbik edilecek bir kanuna ihtiya├ž duyulmu┼čtu. B├Âylesine pratik ve g├╝ncel bir zorunluluktan yola ├ž─▒k─▒larak, Hanefi f─▒k─▒h esas al─▒n─▒p, fetvahanedeki muteber fetvalardan yararlan─▒larak g├╝n├╝n ihtiya├žlar─▒na uygun bir kanun haz─▒rlanm─▒┼čt─▒r, k├« bu Mecelle'dir.

Yabanc─▒ devletlerin ve ├Âzellikle Fransa'n─▒n Osmanl─▒ Devleti'ne Meden├« Kanunlar─▒n─▒ haz─▒rlamak i├žin bask─▒ yapt─▒─č─▒ bir ger├žektir.(22) Fakat bu bask─▒, Mecelle'nin haz─▒rlanmas─▒nda onu ─░sl├óm Hukuku karakterinden ay─▒rmam─▒┼čt─▒r. Kald─▒ ki arz etti─čimiz gibi Mecelle, pratik ve g├╝ncel bir zorunluluk kar┼č─▒s─▒nda, Hanefi f─▒kh─▒na ba─čl─▒ kal─▒narak haz─▒rlanm─▒┼čt─▒r. Mecelle'nin haz─▒rlan─▒┼č─▒n─▒ zorunlu k─▒lan nedenler, kullan─▒m kolayl─▒─č─▒ sa─člamas─▒ a├ž─▒s─▒ndan, onun bablar, fas─▒llar ve maddeler h├ólinde d├╝zenlenmesini gerekli k─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝ onu kullanacak Nizamiye ve Ticaret Mahkemeleri kad─▒lar─▒, f─▒k─▒h kitaplar─▒na m├╝racaat edecek yeterli bilgi donan─▒m─▒na sahip de─čildir.

Mecelle'nin ┼čekil a├ž─▒s─▒ndan Avrupa kanunlar─▒ gibi olmas─▒, ona d├╝nyevilik kimli─či kazand─▒rmaz, esas itibar─▒yla ─░sl├óm Hukuku'na ba─čl─▒ oldu─ču a┼čik├ór olan Mecelle hakk─▒nda yap─▒lan bu tenkit, yeteri kadar a├ž─▒k olmad─▒─č─▒ i├žin ├╝zerinde daha fazla durmaya gerek yoktur.

Schacht'─▒n Mecelle hakk─▒nda yapt─▒─č─▒ ikinci tenkil, ─░sl├óm Hukuku'na ait baz─▒ ta'dilleri i├žermesidir. Delil olarak Mecelle'nin 1684. maddesini g├Âsterip, bu madde de ┼čahit olabilmenin b├╝t├╝n ┼čartlan say─▒ld─▒─č─▒ halde ┼čahidin M├╝sl├╝man olmas─▒ ┼čart─▒n─▒n aranmad─▒─č─▒n─▒ s├Âylemektedir.(23)

Schacht'─▒n iddias─▒na delil g├Âsterdi─či 1684. madde, ┼čahadetin ve ┼čahadetle ilgili olanlar─▒n tan─▒m─▒n─▒ i├žermekte olup, ┼čahadette ve ┼čahitte bulunmas─▒ gerekli olan ┼čartlar─▒ t├╝m├╝yle saym─▒┼č ve M├╝sl├╝man olma vasf─▒n─▒ d─▒┼čar─▒da b─▒rakm─▒┼č de─čildir. ┼×ahadet i├žin gerekli nisab─▒ 1685. maddede, dilsiz ve a'm├ón─▒n ┼čahadetini 1686. maddede, ┼čahidin ┼čahadet edece─či vak─▒aya bizzat muttali olmas─▒n─▒ 1688. maddede, ┼čahadetin hakk─▒ izhar i├žin olmas─▒n─▒ 1699. maddede, dostlar─▒n birbirine ┼čahadetini 1701. maddede, aleyhine ┼čahitlik edilen ile ┼čahidin aras─▒nda d├╝┼čmanl─▒k bulunmamas─▒n─▒ 1702. maddede, d├╝zenlemi┼čtir. 1705. madde ise ┼č├Âyledir: "┼×ahidin ├ódil olmas─▒ laz─▒md─▒r. ├édil, hasenat─▒ seyyiat─▒na galip olan kimsedir. Binaenaleyh rakkas ve maskara gibi namus ve m├╝r├╝vveti muhil h├ól ve hareketleri i'tiyat eden e┼čhas─▒n ve k├«zb ile ma'ruf olan kesan─▒n ┼čahadetleri makbul olmaz." Mecelle'nin bu maddesi, onu bilerek yok sayan ve b├Âylece Mecelle'y─░ ─░sl├óm Hukuku kurallar─▒n─▒ ta'dil etmekle su├žlayan Schacht'─▒ yalanlamaktad─▒r. M├╝sl├╝man olmakla birlikte, halk aras─▒nda itibar─▒ d├╝┼č├╝k olanlar─▒n sahil olamayacaklar─▒n─▒, s├Âyleyen Mecelle, nas─▒l olur" da M├╝sl├╝man olmayan─▒n M├╝sl├╝man hakk─▒nda ┼čahadetini kabul ediyor, denilebilir.


III - MECELLE'N─░N ETK─░LER─░

Mecelle, d├╝nya hukuk ├óleminde ve bilhassa M─▒s─▒r, ┼×am ve di─čer ─░sl├óm ├╝lkelerinde takdirle ve ┼č├╝kranla kar┼č─▒lanm─▒┼č, ilm├« ve hukuk├« k─▒ymeti hakk─▒nda g├╝nlerce ne┼čriyat yap─▒lm─▒┼čt─▒r.(24) ─░ngilizler, K─▒br─▒s'─▒ i┼čgal ettikten sonra Mecelle'yi de─či┼čtirmeden y├╝r├╝rl├╝kte tutmu┼č, Bulgaristan Prensli─či'nin te┼čkilinde Bulgarlar, Mecelle'yi kendi dillerine ├ževirerek kabul etmi┼člerdir.(25) Mecelle, mer'iyet kazand─▒ktan itibaren (1869). M─▒s─▒r, Hicaz, Irak. Suriye, ├ťrd├╝n, L├╝bnan ve Filistin'de tatbik olunmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r.(26) Irak'ta ve ├ťrd├╝n'de Mecelle'nin izlerine h├ólen rastlan─▒r, Mecelle'nin h├ólen tatbik oldu─ču ├╝lkeler aras─▒nda ─░srail'in de olmas─▒ dikkat ├žekicidir. ─░srail, ne ─░ngiliz i┼čgalindeyken, ne de bu i┼čgalden kurtuldu─ču zaman Mecelle'yi tamamen mer'iyetten uzakla┼čt─▒rmam─▒┼čt─▒r. Bug├╝n tatbik edilen ─░srail kanunlar─▒nda, Mecelle maddelerine rastlanmaktad─▒r. Arnavutluk, Bosna ve Hersek'te 1928 y─▒l─▒na kadar y├╝r├╝rl├╝kte kalan Mecelle, Kuveyt'te 1984 y─▒l─▒na kadar y├╝r├╝rl├╝kte kalm─▒┼čt─▒r.(27)Mecelle, ├╝lkemizde ise 1926 y─▒l─▒na kadar y├╝r├╝rl├╝kte kalm─▒┼čt─▒r.
Bu ana hasl─▒klarla anlat─▒lan tenkitler haricinde Mecelle hakk─▒nda. Mecelle'nin dilinin a─č─▒r olu┼ču, mazbatas─▒nda Hanefi mezhebinin ┼×afii mezhebine oranla ├žok karma┼č─▒k olarak g├Âsterilmesi Code Civile'nin veya Roma Hukuku'nun tesirinde kald─▒─č─▒ ┼čeklinde, de─čerlendirmeye de─čmez tenkitler de vard─▒r.


IV- MECELLE'N─░N A├çTI─×I ├çI─×IR VE B─░ZE ─░LHAM ETT─░KLER─░

Mecelle, Hukuk Tarihi bak─▒m─▒ndan son derece ├Ânemli bir kanundur. Bu, ─░sl├óm Hukuku'nda Bor├žlar ve k─▒smen Meden├« Kanun olarak ve olduk├ža sistemli bi├žimde yap─▒lan ilk d├╝zenlemedir. ─░sl├óm Hukuku kurallar─▒n─▒n bir b├Âl├╝m├╝ Bat─▒ kanunlar─▒n─▒n tekni─čine uygun bi├žimde d├╝zenlenmi┼č, b├Âylece ─░sl├óm Hukuku bu konularda ├žok rahat ve belirli bi├žimde uygulanmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca maddeler son derece veciz, hukuk├« ve a├ž─▒k yaz─▒ld─▒─č─▒ndan uygulama da rahatla┼čm─▒┼čt─▒r.

Bug├╝n bizlere d├╝┼čen, ─░sl├óm Hukuku kurallar─▒n─▒ kanun yapma tekni─čine uygun olarak g├╝n├╝n ┼čartlar─▒na ve ihtiya├žlar─▒na g├Âre kodifike etmektir. Fakat ne ac─▒d─▒r ki, bunu yapmak ┼č├Âyle dursun, ilahiyat fak├╝ltelerimizde ─░sl├óm Hukuku ad─▒na, ciddi ├žal─▒┼čmalar bile yap─▒lma-maktad─▒r.├╝

Dipnotlar:

1-Geni┼č bilgi i├žin bkz: Ery─▒lmaz, Bilal; Tanzimat ve Y├Ânelimde Modernle┼čme, i┼čaret Yay., 1992, s 224; Velidedo─člu. H─▒fz─▒veldet; Devirden Devire fi. Bilgi Yay., 1975, s, 132: G├╝r, Refik; Hukuk Tarihi ve Tefekk├╝r├╝ Bak─▒m─▒ndan Mecelle. Sebil Yay., 1993. s. 94
2-Velidedo─člu, s. 145, "A├ž─▒k├ža kaz─▒l─▒┼čt─▒k demese de Mecelle'nin ┼čah─▒s, aile, miras ve k─▒smen ayn├« haklar yet almamas─▒na ra─čmen 1851 madde tutmas─▒n─▒ tenkil etmek├že, bunu i├žindeki l├╝zumsuz :.─▒K─▒ .11 ÔÇó ve tekrara ba─člamaklad─▒r.11
Ozrtlrk de Mecelle'nin kazuislik oldu─ču kanaatindedir. Fakat gerek├že olarak kayna─č─▒ olan f─▒k─▒h kitaplar─▒n─▒n da kazuislik olmas─▒n─▒ ve m├╝cmel metodun Mecelle'nin tedvin y─▒lla─▒─▒─▒─▒da yeten kadar yayg─▒n olmamas─▒n─▒ g├Âstermektedir, bkz. Oz-liirk. Osman; Osmanl─▒ Hukuk Tjrih─▒nde Mecelle, Islam├« ─░limler Ara┼čt─▒rma Vakf─▒ Yay., s. 112, 1973
3-Akgundüy, Ahmet; Cin. Halil. Türk İslâm Hukuk Tarihi, Timas Yay.. I990C.I s. 173
4-Vel─▒dedeo─člu, s.. 145
5-Larousse; Mecelle Maddesi
6-Velidedeo─člu, s. 145
6-Akgiind├╝z / Cin, c. 2 s, 177
7-Mumcu, Ahmet /├ť├žok, Cojkun; T├╝rk Hukuk Tarihi Ders Kitab─▒, Ankara ├ťn─▒v. Hukuk Fak. Yay., 1982, s. 32R; Velidedeo─člu, s. 145
8-Mecelle Esbab-─▒ Mucibe Mazbatas─▒ (Mazbata); Ze─▒ka, Mustafa Ahmet; ├ça─čda┼č Yakla┼č─▒mla Mim Hukuku, T─▒mas Yay.. 1993. c. l s. 158
9-Bay─▒nd─▒r. Abdillazi/, Islara Muhakeme Hukuku, ─░sl├óm─░ ─░limler Ara┼čt─▒rma Vakf─▒ Yay., 1986., s.37 vd. AkgUnd├╝z / Cin c) l s. 430. Tahkim, Mecelle'de Ki-tabu'l Kaza b├Âl├╝m├╝nde d├╝zenlenmi┼čtir Ceza davalar─▒ d─▒jmdaki davalarda tahkim caizdir.
10-Zerka.c. Is. 161
11-Bny─▒nd─▒r, s. 3"
12-Berki, Ali Himmet; Mecelle'ye Takdim Yaz─▒s─▒
13-Larousse; Mecelle Maddesi; benzer tenkitler i├žin bkz. Berki
14-Velidedeo─člu, s. 146. Benzer tenkitler i├žin hkz: ├ť├žok /Mumcu; s. 328
15-Ma/ha─▒a
16-Paragraf─▒n turnam] i├žin bkz1 Zerka, c. 2 s. 659
17-G├╝─▒, s. 109; Mazbata
18-├ť├žok / Mumcu, s, 327
19-Velidedeo─člu. s. 145, vd; ├ť├žok /Mumcu, s. 328
20-Vehdedeoglu. s. 146
21-Schacht, Joseph; ─░sl├óm Hukukuna Giri┼č. Ankara Univ. ilahiyat Fak. Yay., s. 100 vd, 1986
22-Ery─▒lmaz; s. 2? l; Cevdet Pa┼ča'dan naklen;
2J-Schachl; s. 101
24-Berki
25-Ery─▒lmaz, s. 233; Cevdet Pasa'dan naklen; Maruzat, s. 2UO vd.
2fi-Schachl; Mecelle'nin M─▒s─▒r'da hi├ž uygulanmad─▒─č─▒n─▒ s├Âylemektedir, bkz. s. IOE M─▒s─▒r'─▒n Mecelle'yi uygulamamas─▒ m n nedeni ─▒.─▒─▒─▒─▒.─▒─▒─▒v siyasidir. Frans─▒zlar─▒n bask─▒s─▒yla Osmanl─▒ Devleti'nin h├ókimiyetinden kurtulmak i├žin Osmanl─▒ Devleti'nm kanunlar─▒n─▒n tatbiki reddedilmi┼čtir. M├╝rs─▒d├╝l Hayran isimli eser Osmanl─▒ kanuni ar─▒ndan yararlan─▒larak haz─▒rlann─▒ ─▒ it it. Bky Medk├╗r Sellan─▒ ─░sl├óm Hukuk Bajlang─▒c─▒, N├╝n Yay 1995 M─▒s─▒r sorununun Osmanl─▒ hukuk d├╝zenine yans─▒malar─▒ i├žin bkz Ery─▒lmaz s. 79
27-Oz─▒├╝rk; s. 93; AkgUnd├╝z / Cin, e. 2 8.179

 

Bibliyografya:

1-Ery─▒lmaz, Bilal; Tanzimat ve Y├Ânetimde Modernle┼čme, ─░┼čaret Yay., 1992 2-Velidedeo─člu. H─▒fz─▒veldet; Devirden Devire /2, Bilgi Yay., 1975 3-Glir. Refik; Hukuk Tarihi ve Tefekk├╝r├╝ Bak─▒m─▒ndan Mecelle, Seb.l Yay.. 1993
4-Akg├╝nd├╝z, Ahmet; Cin, Halil; T├╝rk isl├óm Hukuk Tarihi. Timas yay., 1990 5-Mumcu, Ahmet / ├ť├žok, Co┼čkun; T├╝rK Hukuk T├╝rihi Ders Kitab─▒, Ankara Univ. Hukuk Fak. Yay.. 1982
6-Zerka. Mustafa Ahmet; ├ça─čda┼č Yakla┼č─▒mla fsISm Hukuku. T─▒ma┼č Yay . 1993
7-Bay─▒nd─▒r. Abd├╝laz─▒z; ─░sl├óm Muhakeme Hukuku, ─░slam├« ilimler Ara┼čt─▒rma Vakf─▒. Yay., 1986
8-├ľzt├╝rk. Osman-, Osmanl─▒ Hukuk Tarihinde Mecelle ─░slam├« ilimler Ara┼čt─▒rma Vakf─▒ Yay, !973
9-Schacht Joseph; ─░sISm Hukukuna Giri┼č A. 0. t. F. yay 1986
10- Berki Al─▒ Himmet; Mecelle'ye Takdim Yaz─▒s─▒. Mecelle Hikmet Ne┼čr.

 


Bu Makaleye Ait Ele┼čtiri Makaleleri
# Makaleler Ad─▒
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
S├╝meyye Abaci / 23.10.2014



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...