E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

Ramazan─▒n Tespiti Nas─▒l Olur Ruyetle mi Hesapla m─▒ ?

 Kitap Detay─▒ Kitap No : K-  
Yazar Ad─▒ ─░lim Dal─▒ Konusu Dili
Faruk Be┼čer F─▒k─▒h T├╝rk├že
├ľzelli─či Terc├╝me Eden
 
       
Makale No: 32 Hit : 6866 Hata Bildirimi Tavsiye Et
   Makale Yazar─▒na ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakk─▒ndaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait makaleler
# Makaleler Ad─▒
1 Ramazan─▒n Tespiti Nas─▒l Olur Ruyetle mi Hesapla m─▒ ?
2 K├╝rtaj Ve Ceninin Yarat─▒l─▒┼č Safhalar─▒

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

├ľzeti
treatment of aids early hiv symptoms in men aids pictures
cialis coupon cialis coupon cialis coupon
progesterone progesterone progesterone

Yay─▒n Bilgileri
Yay─▒nland─▒─č─▒ Kaynaklar
Yay─▒nland─▒─č─▒ Tarih
Yay─▒nland─▒─č─▒ Dergi Tarihi Osmani Enc├╝meni Mecmuas─▒
Sanal Dergi
Makalenin Linki

Makale Metni   [Yazd─▒r/Print]

Ramazan'─▒n Tespiti Nas─▒l Olur? Ru'yetle mi, Hesapla m─▒ ?

├ľzellikle yetmi┼čli y─▒llardan beri Ramazan┬┤─▒n ve buna ba─čl─▒ olarak da di─čer kameri aylar─▒n ve Kurban Bayram─▒n─▒n tespiti konusunda M├╝sl├╝manlar aras─▒nda ho┼č olmayan bir ayr─▒l─▒─č─▒n ya┼čand─▒─č─▒n─▒ herkes bilmektedir. Bu ayr─▒l─▒─č─▒n birden ├žok sebebinin oldu─ču g├Âzlemlenmi┼čtir. Baz─▒ ├ževreler meseleyi siyasi olarak ele al─▒rken, baz─▒lar─▒ ideolojik yakla┼č─▒mlarda bulunmakta, bir k─▒s─▒m insanlar da ilim ad─▒na ├žok basit ┼čeyler s├Âyleyebilmektedirler. Bunlar─▒n yan─▒nda, ba┼č─▒ndan beri ilmi bir d├╝zey tutturanlar da olagelmi┼čtir. Ancak bu sonuncular hem ├žok azd─▒rlar, hem de halk kitlelerine etki edecek ├Âzelliklere sahip de─čildirler.
Konuyu siyasi olarak ele alanlar─▒n ba┼č─▒nda Suudi Arabistan gelmektedir. San─▒ld─▒─č─▒ kadar─▒yla iki sebepten ├Ât├╝r├╝ ba┼č─▒ndan beri bu ├╝lke hep farkl─▒l─▒─č─▒n─▒ korumu┼čtur: 1. Muhtemelen ─░slam─▒n temsilcili─čini kapt─▒rmamak ve b├Âylece b├Âlge halklar─▒ ├╝zerindeki etkisini korumak istemi┼čtir. 2. Sosyal hayatta ├žok etkili olmayan ama sansasyon yaratacak olan bu konuyu farkl─▒ bi├žimde g├╝ndemde tutarak kendi halk─▒na ÔÇť┼×eriat─▒n ger├žek koruyucusuÔÇŁ oldu─ču mesaj─▒n─▒ vermek ve ┼čirin g├Âr├╝nmek istemi┼čtir. B├Âylece de sosyal hayat─▒n as─▒l ├Ânemli sahalar─▒ndaki din d─▒┼č─▒ tasarruflar─▒n─▒ gizlemek istemi┼čtir.
Konuyu ideolojik olarak ele alanlar daha ├žok bizdeki baz─▒ marjinal gruplard─▒r. Onlar da s─▒rf ÔÇťD├╝zene ve onu temsil eden DiyaneteÔÇŁ bir tepki olsun diye ya Suudi Arabistan┬┤a uyarak oruca ba┼člam─▒┼č ve bitirmi┼člerdir, ya da ├žok basit tespit yollar─▒yla ├žo─ču kez hataya d├╝┼čm├╝┼člerdir. Bu gruplar─▒n ÔÇťilmiyyeÔÇŁ si de do─čruyu bulmak i├žin de─čil de belirlenen g├Âr├╝┼č├╝ teyit i├žin ideolojik bir f─▒k─▒h anlay─▒┼č─▒yla, g├╝ya baz─▒ ara┼čt─▒rmalar yapm─▒┼člard─▒r.
Do─črusunu s├Âylemek gerekirse, yetmi┼čli y─▒llar─▒n sonlar─▒na do─čru bu mesele g├╝ndeme geldi─činde gen├žli─čin verdi─či tepkisel davran─▒┼člarla bizler de heyecan ya┼čam─▒┼č birka├ž y─▒l Ramazan┬┤─▒ ve bayram─▒ oradan buradan gelen haberlerle ba┼člatm─▒┼č ya da bitirmi┼čtik. Ancak bu haberlerde dikkati ├žeken husus bunlar─▒n hep ÔÇťmi┼čÔÇŁ li haberler olmas─▒ idi. Mesela, ÔÇťMalatya┬┤da hilali g├Ârm├╝┼čler. Almanya┬┤dan telefon gelmi┼č, yar─▒n Ramazan imi┼č. Suudi Arabistan┬┤da hilal g├Âr├╝lm├╝┼č ve bayram─▒n yar─▒n oldu─čunu ilan etmi┼čler. Falan Hoca Efendi oruc tutmaya ba┼člam─▒┼č, ya da tutun demi┼č...ÔÇŁ gibi haberler yay─▒l─▒r dururdu.
Haks─▒zl─▒klara ve rejimin M├╝sl├╝manlara kar┼č─▒ olumsuz olarak g├Ârd├╝kleri tav─▒rlar─▒na k─▒zan bir tak─▒m kimseler de, muhtemelen s─▒rf bu tepkinin sonucu olarak bu haberlere bak─▒yor ve onlara g├Âre hareket ediyorlard─▒. Bunu yaparken de ilk bak─▒┼čta makul gibi g├Âr├╝nen ┼č├Âyle bir gerek├že ileri s├╝r├╝yorlard─▒: ÔÇťBizdeki sistem, ya da bu i┼čle ilgili ├ževreler bu konuda dinin ne dedi─čini tespit etme gibi bir hedef g├Âzetmiyorlar. Suudi Arabistan ise bu i┼či ┼čeriata g├Âre yapt─▒─č─▒n─▒ iddia ediyor. Binaenaleyh, dinin do─črusunu bulma gibi bir derdi olmayanlara uyarak isabet etme ihtimaline kar┼č─▒l─▒k, b├Âyle bir hedefi olanlara uyarak isabet etmeme ihtimali daha iyidir.ÔÇŁ E─čer mesele hep ihtimalli kalm─▒┼č olsayd─▒ bu ak─▒l y├╝r├╝tmenin bir mant─▒─č─▒ olabilirdi. Ancak g├Ârece─čimiz gibi, konu erbab─▒nca bilinemeyecek bir kapal─▒l─▒kta de─čildir. Binaenaleyh, pireye k─▒z─▒p yorgan─▒ yakmak ak─▒ll─▒l─▒k olmamal─▒d─▒r.
Bu i┼čin asl─▒n─▒ bilen ├žok fazla insan yoktu. Do─črusu bu, s─▒radan insanlar i├žin kolay bilinecek bir mesele de de─čildi. F─▒k─▒h ve usul-├╝ f─▒k─▒h hakk─▒nda geni┼č bilgiyi gerektiriyordu. T.C Diyanet ─░┼čleri Ba┼čkanl─▒─č─▒┬┤n─▒n bu konuda i┼čin ba┼č─▒ndan beri olumlu bir tav─▒r ald─▒─č─▒ s├Âylenebilir. Ancak o da temsil etti─či insanlar─▒n g├Ânl├╝n├╝ alamam─▒┼čt─▒ ve onlar─▒ bilgilendirme yerine hep kontrol etme g├Ârevi ├╝stlendi─či kanaati, dindar kesimde hakim olmu┼č ve inan─▒l─▒rl─▒─č─▒n─▒ yitirmi┼čti.
Sonra Suudi Arabistan┬┤da bulunma f─▒rsat─▒ elde ettik ve oradaki idarecilerin de halk─▒n inan├žlar─▒n─▒ sa─člam bir ┼čekilde ya┼čamalar─▒ konusunda bizdekilerden farkl─▒ bir endi┼če ta┼č─▒mad─▒klar─▒n─▒, i┼čin siyas─▒ rant─▒n─▒ hesap ediyor izlenimi verdiklerini g├Ârd├╝k. Orada da haberlerin hep mi┼č┬┤li oldu─čuna ┼čahit olduk. Derken konuya e─čilme gere─či duyduk ve meselenin her y├Ân├╝n├╝ g├Âzden ge├žirmeyi ve gerekli bilgileri ideolojik olmayan (yani ├Ânceden belirlenen bir ├Ân kabul├╝ ispat i├žin u─čra┼čmayan) bir bak─▒┼čla, ├Âncelikle kendimiz i├žin ├Â─črenmeyi hedefledik. Vard─▒─č─▒m─▒z sonu├žlar─▒n ├╝zerinden sekiz-on sene ge├žince ve kanaatimiz her g├╝n daha da netle┼čince d├╝┼č├╝nd├╝klerimizi yazmak zaman─▒ geldi─čine inand─▒k ve yazd─▒k. B├Âylece, muhtemel yanl─▒┼člar─▒m─▒z konusunda ikaz ve d├╝zeltme alma ┼čans─▒n─▒ da elde etmek istedik.
Konuyu Ele Almadaki Usul Konunun s─▒hhatli bir ┼čekilde tart─▒┼č─▒labilmesi i├žin ├Âncelikle usul konusunun halledilmesi gerekti─či kanaatindeyiz. Mesela bu konuyu tart─▒┼čanlar─▒n ┼ču noktalarda belli bir karara varm─▒┼č olmalar─▒ gerekir:
1. F─▒k─▒h dedi─čimiz ┼čey acaba kitaplarda bulunanlar m─▒d─▒r? Dolay─▒s─▒yla fak├«h, onlar─▒ bulabilen ve anlayan insan m─▒d─▒r? Ya da ister d├╝nyaya, ister ibadetlere ili┼čkin olsun, fakihlerin her s├Âyledikleri, her zaman ve her ┼čah─▒s i├žin ge├žerli midir? Bunu b├Âyle kabul etmek, ge├žmi┼če ve onlara kar┼č─▒ sayg─▒l─▒ olmak m─▒d─▒r? Bu sorulara olumsuz cevap verenler ge├žmi┼če sayg─▒s─▒zl─▒k ve ictihada kalk─▒┼čmak su├žlar─▒yla yarg─▒lanmal─▒ m─▒d─▒rlar?
2. Hadisleri ve daha genel anlamda s├╝nneti anlamak nas─▒l olmal─▒d─▒r? Acaba onlar─▒ Kur┬┤├ón┬┤─▒ anlamada ba┼čvurulan lafz├« yoruma tabi tutabilir miyiz? Tek tek her hadis di─čer hadislerden ve ba┼čka delil ve karinelerden ba─č─▒ms─▒z olarak anla┼č─▒l─▒p onunla amel edilebilir mi? Ve ya, ├Âyle ya da b├Âyle, hadisler bize hilali g├Ârerek ba┼člama d─▒┼č─▒nda bir tespitin caiz olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor mu?
3. Ay┬┤─▒n seyri her zaman ve isabetli bir ┼čekilde tespit edilebilir mi? Ya da G├╝ne┼č┬┤in seyri zaman tayininde bir ├Âl├ž├╝ oldu─ču gibi, Ay da bunun i├žin bir ├Âl├ž├╝ olabilir mi? Yani, ay─▒n hareketlerinde hesapla davran─▒lmamas─▒ onun hareketlerinin ve nereden gidece─činin bilinememesinden midir?
G├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, konunun pek ├žok y├Ân├╝ vard─▒r ve bunlar─▒n hepsini bir arada irdelemek ancak bir kitap hacminde m├╝mk├╝n olabilir. Oysa bizim yapmak istedi─čimiz ┼čey meselenin sadece bir iki ├Ânemli noktas─▒na temas etmekten ibaret olacakt─▒r. Ancak temas edi┼č bi├žimimiz bu sorular─▒n cevab─▒ konusunda da okuyucuyu genel bir fikre sahip k─▒labilecektir.


Hesaba Kar┼č─▒ ├ç─▒kanlar─▒n Ya da Ru┬┤yeti Esas Alanlar─▒n G├Âr├╝┼čleri:

Bir tak─▒m ├ževreler, ge├žmi┼čteki ulemadan da ├žok├ža referanslar bularak Ramazan┬┤─▒ ve di─čer dini g├╝nleri tespit etmenin tamamen ru┬┤yet/g├Âzle g├Ârme esas─▒na g├Âre olmas─▒ gerekti─čini s├Âyl├╝yorlar. Onlara g├Âre oru├ž ve onun nas─▒l ifa edilece─či hususu tamamen bir ibadet meselesidir. Binaenaleyh, ibadetlerde ta┬┤abbud ve tevkif (ibadet olarak ve s├Âylendi─či gibi yapma) esast─▒r. ─░kinci olarak Hz. Peygamber (sav) ÔÇťg├Ârerek oruca ba┼člay─▒nÔÇŁ diyorsa, bu a├ž─▒k bir emirdir ve art─▒k oruca ba┼člamak i├žin aslolan hilalin g├Âzle g├Âr├╝lmesidir. Bu konuda hesaba itibar edilmez. ├ç├╝nk├╝ nas bizzat g├Ârerek ba┼člamay─▒ emretmektedir. Hatta Hz. Peygamber (sav), ÔÇťg├Ârmeden oruca ba┼člamay─▒nÔÇŁ buyurmaktad─▒r. ├ť├ž├╝nc├╝ olarak Ay┬┤─▒n seyri, G├╝ne┼č┬┤inkinden farkl─▒d─▒r ve kesin bir ┼čekilde takip edilememektedir. O her ay ba┼čka bir y├Âr├╝nge izlemekte ve insanlar─▒ ┼ča┼č─▒rtmaktad─▒r. Bu da g├Ârerek ba┼člama emrinin bir hikmeti olsa gerektir diyorlar.
Ru┬┤yetin/g├Âzle g├Âr├╝lmenin ┼čart oldu─čunu s├Âyleyenlerin dediklerinin ├Âzeti budur.
     

Bu G├Âr├╝┼člerin De─čerlendirilmesi:
1. Orucun bir ibadet oldu─ču ve ibadetlerde ta┬┤abbud ve tevk├«f┬┤in as─▒l oldu─ču do─črudur. Ama bunun anlam─▒ ┼čudur: Insanlar ak─▒llar─▒yla/ictihadla ibadet koyamazlar. Hatta varolan ibadetlere k─▒yasla ba┼čka ibadet dahi ihdas edemezler. Bu y├╝zden: ÔÇťHadlerde ve ibadetlerde ictihad─▒ olmazÔÇŁ kural─▒ bir usul kural─▒ haline gelmi┼čtir. Bu konuda ┼č├Âyle bir kural daha vard─▒r: ÔÇťE┼čyada aslolan ibaha, ibadetlerde aslolan ise hazr/men┬┤dirÔÇŁ. Yani ┼čeyler ve eylemlerin haram k─▒l─▒nanlar─▒ d─▒┼č─▒ndakiler helaldir. Ibadetlerin de Mabud, yani ibadet edilen/Allah taraf─▒ndan konulmayanlar─▒ haramd─▒r.
Bunlar do─črudur. Ancak ictihad─▒n, ya da dini anlama konusunda ak─▒l y├╝r├╝tmenin iki farkl─▒ ├že┼čidinin oldu─čunu bilmemiz gerekir: 1. Ictihad├╝┬┤l-k─▒yas/k─▒yas ictihad─▒, 2. Ictihad├╝┬┤l-fehm/anlama ictihad─▒. K─▒yas ictihad─▒, h├╝km├╝ belli olmayan bir konunun h├╝km├╝n├╝, belli olana k─▒yasla ortaya koymad─▒r. Anlama ictihad─▒ ise yeni bir h├╝k├╝m ispat etme de─čil, olan─▒ oldu─ču gibi anlama ├žabas─▒d─▒r. ─░badetlerdeki mezhepler aras─▒ farkl─▒l─▒klar hep bu y├╝zden meydana gelmi┼čtir. Hilalin tespiti konusunda da var olan g├Âr├╝┼čler birer anlama ictihad─▒d─▒rlar, bir ┼čeye k─▒yasla yeni bir ┼čey ortaya koyma ictihad─▒ de─čildirler. Bu, t─▒pk─▒ ikindi namaz─▒n─▒n vakti konusundaki g├Âr├╝┼č ayr─▒l─▒klar─▒, yani, g├Âlge asl─▒n─▒n bir kat─▒ m─▒ bir bu├žuk kat─▒ m─▒ olunca ikindinin vakti girer tart─▒┼čmalar─▒ gibidir.
Bu konuyu daha iyi anlayabilmek i├žin ┼č├Âyle d├╝┼č├╝nebiliriz: Acaba buradaki ibadet olma ├Âzelli─či hilalin bizzat g├Âr├╝lmesi midir, ya da g├Ârme, oru├ž ibadetinin bir par├žas─▒ m─▒d─▒r, k─▒saca g├Ârme, ibadete dahil midir? Yoksa bu, ibadetin ba┼člayaca─č─▒ zaman─▒ tespite yarayan bir ara├ž m─▒d─▒r? ┼×├╝phe yoktur ki e─čer birincisi olsayd─▒, bunu herkesin yapmas─▒ gerekirdi. Oysa b├Âyle bir zorunluluk yoktur. ├ľyleyse taabbudi/safi ibadet diyece─čimiz ┼čey hilali g├Ârme de─čil, belli bir zamandan itibaren oru├ž tutmad─▒r. Zaman─▒n kendisi ve onu tespit etme ise tabii bir olayd─▒r ve asl─▒nda geze─čenlerin hareketleriyle ilgili bir durumdur. Dolay─▒s─▒yla bu bir ictihad konusu de─čildir.
2. Hadislerin lafz├« yorumu meselesi ciddi bir usul meselesidir. Acaba her hangi bir hadisin g├Âz├Ân├╝nde bulundurularak, onun s├Âyledi─čini oldu─ču gibi almak, her zaman o hadisi, dolay─▒s─▒yla da s├╝nneti do─čru anlamak olur mu?
Do─črusu, o konuda ba┼čka bir nas/ayet ya da hadis bulunmasa, onu anlamak i├žin bundan ba┼čka tutulacak bir yol da yoktur. Ama e─čer bir konuda s─▒hhat dereceleri e┼čit, birden ├žok ve farkl─▒ ┼čeyler s├Âyleyen hadisler varsa ve de bu konuya do─črudan ya da dolayl─▒ olarak i┼čaret eden ayet/ayetler bulunuyorsa, bunlar─▒ beraberce ve tutarl─▒ olarak anlamaya ├žal─▒┼čmaktan ba┼čka ├žare bulunmamaktad─▒r. ├ç├╝nk├╝ bu durumda laf─▒zlar─▒n zahirine ba─čl─▒ kalmak ├želi┼čkili ve g├╝l├╝n├ž sonu├žlar ortaya ├ž─▒karabilir.
Zahiri Mezhebinin bunca azametine ve m├╝thi┼č eserlerine ra─čmen yok olup gitmesinin ana sebebi, onlar─▒n bu tav─▒rlar─▒ olsa gerektir. Ilgin├žtir ki baz─▒ insanlar nereden al─▒nd─▒─č─▒ bilinmeyen bir yetki ile Zahir├« Mezhebini ÔÇťEhl-i S├╝nnetÔÇŁ d─▒┼č─▒ sayarlar ama bazen onlardan daha tutars─▒z ÔÇťzahiriliklerÔÇŁ yaparlar.
Bu konu s├╝nneti do─čru anlaman─▒n bel kemi─čini te┼čkil eder ama bunu burada uzunca anlatmam─▒z m├╝mk├╝n de─čildir. Ancak ┼ču kadar─▒n─▒ s├Âylemeliyiz ki, hadislerin, Kur┬┤an-─▒ Kerim┬┤den farkl─▒ olarak, genellikle ne demek istedikleri, ne dediklerinden daha ├Ânemlidir ve bir konudaki hadislerin, do─čru anla┼č─▒lmalar─▒ i├žin topluca ve Kur┬┤ana muvaf─▒k olarak d├╝┼č├╝n├╝lmeleri gerekir.
┼×imdi ├Ânce Kur┬┤an-─▒ Kerim┬┤in bu konuya nas─▒l ─▒┼č─▒k tuttu─čunu, sonra da ilgili hadislerin bize ne anlatmak istediklerini g├Ârelim:
ÔÇťG├╝ne┼č de Ay da dakik bir hesaba g├Âre hareket etmektedirlerÔÇŁ (Rahman 55/5). ÔÇťO sabah─▒ ayd─▒nlatand─▒r. Geceyi dinlenme zaman─▒, G├╝ne┼č┬┤i ve Ay─▒ birer hesap ├Âl├ž├╝s├╝ k─▒lm─▒┼čt─▒r...ÔÇŁ (En┬┤├óm 6/96)
ÔÇťG├╝ne┼č┬┤i ve Ay─▒ emrine boyun e─čdiren O┬┤dur. Her biri belli bir s├╝reye do─čru ak─▒p gider...ÔÇŁ (Ra┬┤d 13/2)
ÔÇťG├╝ne┼č kendisi i├žin belirlenen mek├ónda akar gider... Ay i├žin de bir tak─▒m menziller/y├Âr├╝ngeler takdir ettik... Ne G├╝ne┼č Aya yeti┼čebilir, ne de gece g├╝nd├╝z├╝ ge├žebilir. Hepsi kendi y├Âr├╝ngelerinde ak─▒p giderlerÔÇŁ (Ya-s├«n 36/38-40)
ÔÇťSana hilallerin durumunu soruyorlar. De ki onlar insanlar ve de hac i├žin vakit ├Âl├ž├╝leridir...ÔÇŁ (Bakara 2/189)
ÔÇťG├╝ne┼č┬┤i bir z─▒ya, Ay┬┤─▒ da bir nur k─▒lan ve senelerin say─▒s─▒n─▒ ve hesab─▒ bilesiniz diye ona (Ay┬┤a) y├Âr├╝ngeler takdir eden O┬┤dur...ÔÇŁ (Yunus 10/5)
Bu ve benzeri ayetlerden kolayca anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere:
1. G├╝ne┼č de Ay da rasgele ve d├╝zensiz olarak de─čil, dakik hesaplarla hareket etmektedirler.
2. Bu konuda aralar─▒nda bir fark yoktur. Birinin hesab─▒ yap─▒l─▒r, di─čerinin yap─▒lamaz diye bir ay─▒r─▒m olamaz. Tarih boyunca da M├╝sl├╝manlar ay─▒n deveran─▒n─▒n bilinemeyece─či ├╝zerine hi├ž g├Âr├╝┼č beyan etmemi┼člerdir. Onun hareketlerinin bilinemeyece─či sav─▒, g├╝n├╝m├╝zde hesaba kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒lmas─▒ ├╝zerine ortaya at─▒lan, naslara ve ilme/vak─▒aya muhalif yanl─▒┼č bir temellendirme/ta┬┤lildir. G├╝ne┼č┬┤in her t├╝rl├╝ hareketi ├Ânceden bilinebilece─či gibi Ay─▒nki de bilinebilir. Bu, onlar─▒ Allah┬┤─▒n ├žok dakik bir hesapla yaratmas─▒ndan ├Ât├╝r├╝d├╝r. G├╝ne┼č tutulmalar─▒n─▒n ├žok ├Ânceden haber verilebilmesi asl─▒nda Ay┬┤─▒n hareketlerinin hesab─▒na dayan─▒r ve bu durum ba┼čar─▒ ile tespit edilebilmektedir.
3. G├╝ne┼č┬┤in de Ay┬┤─▒n da bu dakik hesapla cereyan etmeleri asl─▒nda insanlar─▒n bunu bir zaman ├Âl├ž├╝s├╝ olarak almalar─▒, b├Âylece gerek ibadet vakitlerini, gerekse di─čer vakitlerini isabetle tayin etmeleri i├žindir. Bunun b├Âyle oldu─ču ayetlerden a├ž─▒k├ža anla┼č─▒lmaktad─▒r. Dolay─▒s─▒yla M├╝sl├╝manlar─▒n bunu bilmeleri de dini bir g├Ârev ve bir farz-─▒ kif├óye olmaktad─▒r. Bu y├╝zden tarihte astronomiyi en iyi bilenler ve onu geli┼čtirenler M├╝sl├╝manlar olmu┼čtur. Bu g├╝nk├╝ M├╝sl├╝manlar─▒n bu kabil zahiriliklerle g├╝l├╝n├ž duruma d├╝┼čmeleri, naslar─▒, ilgili d├╝nyevi bilgilerle beraberce anlama ├Âzelliklerini kaybetmeleri sebebiyledir.
Konu ile ilgili hadis-i ┼čeriflere bakacak olursak, mealini verece─čimiz ┼ču hadis-i ┼čerifler onlar─▒n hepsinin ├Âzeti ve asl─▒ mahiyetindedirler:
ÔÇťRasul├╝llah Ramazan┬┤─▒ zikretti ve elleriyle i┼čaret ederek, Ramazan ┼č├Âyle, ┼č├Âyle, ┼č├Âyledir derken ├╝├ž├╝nc├╝de k├╝├ž├╝k parma─č─▒n─▒ kapatt─▒. (yirmi dokuz oldu─čuna i┼čaret etti). Buyurdu ki, ├Âyleyse g├Ârerek/g├Âr├╝lme zaman─▒nda ba┼člay─▒n, g├Ârerek/g├Âr├╝lme zaman─▒nda iftar edin.
(Buradaki li-ru┬┤yetihi kelimesi, g├Âr├╝ld├╝─č├╝nde, anlam─▒na gelebilece─či gibi, g├Âr├╝lebilme zaman─▒nda, anlam─▒na da gelebilir. T─▒pk─▒ ÔÇťTallikuhunne li-iddetihinne, ayetinde oldu─ču gibi. Ancak bizim iddia etti─čimiz g├Âr├╝┼č├╝ desteklemesine ra─čmen biz b├Âyle bir manaland─▒rman─▒n da zorlama ve hadislerde olmamas─▒ gereken bir laf─▒zc─▒l─▒k oldu─čunu s├Âylemek istiyoruz)
E─čer hava bulutlu olursa onu otuz olarak takdir/hesap edinÔÇŁ (M├╝slim, s─▒yam 14. No:1796). Ayn─▒ hadis Buhar├«┬┤de: ÔÇť... e─čer hava bulutlu olursa olursa ┼×aban┬┤─▒n g├╝nlerinin say─▒s─▒n─▒ otuza tamamlay─▒nÔÇŁ ┼čeklindedir. (Buhar├«, savm 15. No 1776)
ÔÇťHilali g├Ârd├╝─č├╝n├╝zde oruca ba┼člay─▒n, g├Ârd├╝─č├╝n├╝zde iftar edin/bayram yap─▒n. Kim ┼č├╝pheli g├╝nde oru├ž tutarsa bana ─▒syan etmi┼č olur.ÔÇŁ (Buhar├«, savm 15)
ÔÇťSay─▒y─▒ tamamlamadan, ya da hilali g├Ârmeden Ramazan┬┤─▒ ├Ânceden kar┼č─▒lamay─▒n (ihtimalle, ┼č├╝pheli g├╝nde oru├ž tutmay─▒n). Sonunda da yine say─▒y─▒ tamamlamadan ya da hilali g├Ârmeden bayram yapmay─▒n.ÔÇŁ (M├╝sned. No: 18071)
ÔÇťRamazan┬┤─▒ bir ya da iki g├╝n ├Ânceden kar┼č─▒lamay─▒n. Ama bu, zaten tutmakta oldu─čunuz bir oruca denk gelirse m├╝stesna. G├Ârerek/g├Âr├╝lme zaman─▒nda tutun, g├Ârerek/g├Âr├╝lme zaman─▒nda bayram yap─▒n. E─čer hava bulutlu olursa otuzu say─▒yla belirleyip ├Âyle bayram yap─▒nÔÇŁ. Ayn─▒ yerde Tirmiz├«, hadise bir a├ž─▒klama getirir ve ┼č├Âyle der: ÔÇťEhli ilim/s├╝nneti bilenler kat─▒nda amel b├Âyledir. Onlar Ramazana has ├Âzelli─či g├Âz├Ân├╝nde bulundurarak, Ramazan girmeden onun orucuna ba┼članmas─▒n─▒ kerih g├Ârm├╝┼člerdirÔÇŁ (Tirmiz├«, savm 5. No:620)
ÔÇťRamazan girmeden oruca ba┼člamay─▒n. Yani hilali g├Ârerek/g├Âr├╝lme zaman─▒nda oruca ba┼člay─▒n, g├Ârerek/g├Âr├╝lme zaman─▒nda iftar edin. Bulut buna engel olursa, say─▒y─▒ otuz g├╝ne tamamlay─▒nÔÇŁ. (Tirmiz├«, savm 15. No 624)
ÔÇť─░bn Abbas demi┼čtir ki: Ramazana ├Ânceden ba┼člayanlara ┼ča┼čar─▒m. ├ç├╝nk├╝ Rasul├╝llah: Hilali g├Ârmeden oru├ž tutmay─▒n. Ya da onu g├Ârerek/g├Âr├╝lme zaman─▒nda oru├ž tutun, buyurmu┼čturÔÇŁ (M├╝sned. No: 1830)
ÔÇťAllah (cc) bu hilalleri insanlar i├žin vakit ├Âl├ž├╝leri k─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ľyleyse g├Ârerek/g├Âr├╝lme zaman─▒nda oru├ž tutun, g├Ârerek/g├Âr├╝lme zaman─▒nda iftar edin. Hava bulutlu olursa say─▒y─▒ tamamlay─▒nÔÇŁ (M├╝sned. No: 15702)
ÔÇťBiz ├╝mm├« bir milletiz; hesap kitap bilmiyoruz (yapmay─▒z, de─čil). Ay ┼č├Âyle ┼č├Âyledir. Yani bir defas─▒nda yirmi dokuza, bir defas─▒nda da otuza i┼čaret ettilerÔÇŁ (Buhar├«, savm 15. No 1780)
Konuyla ilgili olarak daha pek ├žok hadisi-i ┼čerif bulunmakla beraber, onlar─▒n hepsi bu mealini verdiklerimizin farkl─▒ rivayetleridir ve bunlarda ge├žen h├╝k├╝mler d─▒┼č─▒nda yeni bir h├╝k├╝m de bildirmemektedirler. Di─čer bir ifade ile zikrettiklerimiz konunun ├Âzetini te┼čkil ederler. Sa─člam ve b├╝t├╝nc├╝l bir bak─▒┼čla bunlar─▒ de─čerlendirdi─čimiz zaman ┼čunlar─▒ anlar─▒z:
1. Bu hadis-i ┼čeriflerin s├Âylenme/v├╝rud sebebi, hilal g├Âr├╝nmeden Ramazana asla ba┼članamayaca─č─▒, bu konuda hesaba riayet edilemeyece─či de─čil, Ramazan┬┤─▒ tam belirlemeden, ┼č├╝pheli bi├žimde/ihtimalle oruca ba┼članamayaca─č─▒d─▒r. Yasaklanan ┼čey budur. Ya da us├╗l ilmi ifadesi ile, hadis-i ┼čerifler bu ikinci konuda nast─▒rlar.
2. Rasul├╝llah┬┤─▒n (sav) bu hadis-i ┼čeriflerde anlatmak istedi─či ┼čey, Ramazana onu tam tespit ederek ba┼člamakt─▒r. Bunun o zamanki yegane yolu, hilalin g├Âr├╝lebilmesi idi. O da bu yolu tavsiye etmi┼čtir. Bu m├╝mk├╝n olmazsa ┼×aban─▒n otuza tamamlanmas─▒n─▒ ├Ânermi┼č, ya da ÔÇťtakdir edilmesiniÔÇŁ emretmi┼čtir ki, bunlar─▒n her ikisi de asl─▒nda hesaptan ba┼čka bir ┼čey de─čildir.
Ayr─▒ca ├žok a├ž─▒k├ža ÔÇťbizim hesab─▒m─▒z kitab─▒m─▒z yokÔÇŁ buyurarak buradaki hedefin ÔÇśhesap de─čil ru┬┤yet┬┤ olmad─▒─č─▒na, aksine m├╝him olan─▒n Ramazan┬┤─▒n tam tespiti oldu─čuna i┼čaret etmi┼čtir. Hz. Peygamber, hesaba ve kitaba nihai olarak kar┼č─▒ idi, denemeyece─čine g├Âre o, bu ifadeleri ile sadece vak─▒aya i┼čaret ediyordu. Yani, ┼ču bir ger├žek ki, bizler hesap kitap bilmiyoruz, ├Âyleyse Ramazan┬┤─▒ tespit etmek i├žin ├Ân├╝m├╝zde sadece ru┬┤yet/hilali g├Ârerek ba┼člama metodu kalmaktad─▒r, demek istiyordu. Zaten mezk├╝r hadis-i ┼čeriflerde ge├žen: ÔÇťli-ru┬┤yetihiÔÇŁ ibaresi, i┼čaret etti─čimiz gibi, ÔÇťg├Ârme zaman─▒ndaÔÇŁ, anlam─▒na da gelebilir. ÔÇťTakdir edinÔÇŁ, ya da ÔÇťsay─▒y─▒ tamamlay─▒nÔÇŁ, ifadeleri de hesab─▒ anlat─▒r.
Durumun bu kadar a├ž─▒k olmas─▒na kar┼č─▒l─▒k g├╝n├╝m├╝zde naslar─▒ anlama/f─▒k─▒h ad─▒na ve de g├╝ya ┼čeriata ba─čl─▒l─▒k hesab─▒na bu kadar garip ├ž─▒karsamalar─▒n yap─▒lmas─▒ asl─▒nda bu g├╝n M├╝sl├╝manlar─▒n anlama/f─▒k─▒h d├╝zeylerini g├Âstermesi bak─▒m─▒ndan da ├žok d├╝┼č├╝nd├╝r├╝c├╝d├╝r.
Kavu┼čum/ictima An─▒ ve Bug├╝nk├╝ Takvimler Bilindi─či gibi ─░slam┬┤da baz─▒ ibadetler G├╝ne┼č┬┤in seyrine g├Âre ayarland─▒─č─▒ gibi, baz─▒ ibadetler de Ay─▒n seyrine g├Âre d├╝zenlenmi┼čtir. G├╝ne┼č de Ay da, daha ├Ânce mealini verdi─čimiz ayetlerde i┼čaret edildi─či ├╝zere, hem bilinebilen ├žok hassas ├Âl├ž├╝lerle hareket etmektedirler, hem de insanlar i├žin birer vakit ├Âl├ž├╝s├╝d├╝rler.
Yine bilindi─či gibi, ayda bir kez G├╝ne┼č, Ay ve D├╝nya uzayda ayn─▒ d├╝zlemde (ayn─▒ ├žizgide de─čil) bulu┼čmaktad─▒rlar ve bu denk gelmeye i├žtima/kavu┼čum an─▒ denir. Bu denk gelme ├žok k─▒sac─▒k bir and─▒r ve ayn─▒ zamanda eski ay─▒n bitti─či ve yeni ay─▒n ba┼člad─▒─č─▒ anlam─▒na gelmektedir. Ama tam o anda hilalin g├Âz├╝kmesi m├╝mk├╝n de─čildir, ├ž├╝nk├╝ Ay bize g├Âre tam G├╝ne┼č┬┤in oldu─ču d├╝zlemdedir. Hilalin g├Âzle g├Âr├╝lebilmesi i├žin, G├╝ne┼če do─čru bakt─▒─č─▒m─▒z ├žizgiden, kendi seyri do─črultusunda sola do─čru kaymas─▒ ve yakla┼č─▒k 11 derece kadar bir a├ž─▒ kazanmas─▒ gerekir. Bu da 14-16 saatlik bir s├╝reye muhta├žt─▒r. Bunun anlam─▒ ┼čudur: E─čer yeni ay─▒n ba┼člamas─▒ i├žin hilalin g├Âr├╝lebilmesi esas al─▒n─▒rsa, yeni ay kavu┼čumdan ancak bu kadar s├╝re sonra ba┼člayacak ve o s├╝re de sahur bitmeden dolmam─▒┼č ise ertesi g├╝n Ramazan olmayacakt─▒r.
─░┼čte asl─▒nda mevcut takvimlerimiz buna, yani g├Âr├╝lebilme/ru┬┤yet esas─▒na g├Âre haz─▒rlanm─▒┼čt─▒r. Bu mant─▒kla asl─▒nda yine yar─▒m zahirilik yap─▒lm─▒┼č ve hadis-i ┼čerifler ┼č├Âyle anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r: ÔÇťHadislerde g├Ârmeden s├Âz ediliyorsa bu as─▒ld─▒r.
Ancak maksat g├Âr├╝lmenin bizzat kendisi de─čil de onun m├╝mk├╝n oldu─ču zamand─▒r. Biz de bu zaman─▒ tespit edebiliyorsak art─▒k onu esas al─▒r─▒z ve g├Âr├╝lmeye itibar ederiz ancak hilalin bizzat g├Âr├╝lmesinin ┼čart olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyleriz
Bizim takvimlerimizin haz─▒rlan─▒┼č mant─▒─č─▒ budur ve bundan netice olarak bizzat g├Âr├╝lmeyi savunanlar─▒n dediklerinden ba┼čka bir sonu├ž da ├ž─▒kmaz. Buna ra─čmen bu iki g├Âr├╝┼č aras─▒nda farkl─▒l─▒k ve problem ├ž─▒k─▒yorsa bu asl─▒nda, asla g├Âr├╝lemeyece─či zamanda hilali g├Ârd├╝k diyenlerin yan─▒lmalar─▒ndan ve belki de yalan s├Âylemelerinden kaynaklanmaktad─▒r. Yoksa bu iki g├Âr├╝┼č de ayn─▒ ┼čeyi s├Âylemektedir ve neticede ayr─▒lmalar─▒ asla m├╝mk├╝n de─čildir. ├ç├╝nk├╝ yeni hilalin, kavu┼čum an─▒nda ve daha ├Ânce g├Âr├╝lemeyece─či, ├ókil bali─č insanlar─▒n de─čil, m├╝meyyiz ├žocuklar─▒n dahi tart─▒┼čmayacaklar─▒ kadar a├ž─▒k bir husustur.
Do─črusu biz bu yar─▒m zahirili─čin dahi yap─▒lmamas─▒ gerekti─čini ve yeni ay─▒n kavu┼čumla beraber ba┼člat─▒lmas─▒n─▒n hem naslara ayk─▒r─▒ olmad─▒─č─▒n─▒, hem de ilmin gere─či oldu─čunu san─▒yoruz ve bunun do─črulu─čunun da ├žok a├ž─▒k oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yoruz.
Bizim ayr─▒ca ┼ču hususlar─▒ da g├Âz ├Ân├╝nde bulundurmam─▒z gerekir: E─čer g├Âr├╝lme/ru┬┤yet konusunda naslar─▒n zahirine tutunarak bunun as─▒l oldu─čunu s├Âyleyecek olursak ayn─▒ ┼čeyi ni├žin namaz vakitleri konusunda yapm─▒yoruz da onlarda takvime bakarak hareket ediyoruz. Kimse de namazlar─▒m─▒z─▒n bu belirleme ile caiz olmad─▒─č─▒n─▒, ya da vakitlerinde k─▒l─▒nmad─▒─č─▒n─▒ s├Âylemiyor. ├ç├╝nk├╝ namaz vakitlerini de biz s├╝nnetten ├Â─čreniyoruz ve s├╝nnette mesela ├Â─členin vakti G├╝ne┼č tam tepeden kay─▒nca/zeval olunca ba┼člar, ikindinin vakti, e┼čyan─▒n g├Âlgesi kendi boyunun bir bu├žuk kat─▒ olunca ba┼člar vb. deniyor, ama biz bunlar─▒ bir sopa dikip onun g├Âlgesini ├Âl├žerek tespite kalk─▒┼čm─▒yoruz. ├ľyleyse bu dilemma ve tutars─▒zl─▒k neden?
─░kinci olarak, tarihi ┼čartlar i├žerisinde hesaba itibar edilemeyece─čini s├Âyleyen alimlerin yan─▒nda, yine o ┼čartlar i├žerisinde itibar edilece─čini s├Âyleyen alimler de vard─▒r. Bunlar─▒n say─▒lar─▒n─▒n daha az olmas─▒, g├Âr├╝┼člerinin yanl─▒┼č oldu─čunu g├Âstermez. Aksine, o zamanki astronomi bilgileriyle dahi b├Âyle bir ileri g├Âr├╝┼čl├╝l├╝─če sahip olduklar─▒na i┼čaret eder. Bu ayr─▒ca ┼čunu da g├Âsterir ki, e─čer s├Âz├╝ edilen hadis-i ┼čerifler kesinlikle hesaba riayet edilemeyece─čine delalet ediyor olsalard─▒ onlar b├Âyle ayk─▒r─▒ bir g├Âr├╝┼če nas─▒l sahip olacaklard─▒? Ay─▒n seyrinin tespiti konusunda bu g├╝nk├╝ kadar kesin bilgilerin olmad─▒─č─▒ bu zamanlar─▒n, Hz Peygamber asr─▒yla ne fark─▒ vard─▒? Orada yegane isabetli y├Ântem ru┬┤yet idiyse onlar─▒n zaman─▒nda da elbette bu olmal─▒yd─▒. Ama buna ra─čmen hesaba itibar etmenin de m├╝mk├╝n olabilece─čini d├╝┼č├╝nenler ve bununla kesin tespit yapabilme ihtimalinin bulundu─čunu anlayanlar olmu┼č ve mesela ┼č├Âyle diyebilmi┼člerdir:
ÔÇťMuhakkik ulemadan pek ├žo─ču fetva vermi┼čtir ki, astronomi (ilmu-heyetil-felek) bilgisi olanlar, Ramazan orucu ve bayram─▒nda hesaplar─▒na g├Âre amel edebilirler. Hatta Tak─▒yyuddin es-S├╝bk├« D─▒me┼čkta k├ód─▒l-kud├ót oldu─ču d├Ânemde "el-kalem├╝l-men┼č├╗r f├«-isb├óti┼č-┼čuh├╗r" adl─▒ risalesinde fetva vermi┼čtir ki, mesela Ramazanda ya da Zilhiccede birisi hilali g├Ârd├╝─č├╝ne ┼čahitlik etse fakat hesap, g├Âr├╝lmesinin m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âylese bu ┼čahidlik reddedilir. (Kas─▒m├«, el-Fetv├ó fil-─░slam 143)
Bu kabil fetvalar─▒ verenlerin sadece ┼×afi├« mezhebine mensup ulema oldu─ču da zannedilmemelidir. Bu konuda ayn─▒ ┼čeyi s├Âyleyen Hanef├«ler de vard─▒r. Ilgili hadis-i ┼čeriflere Ayn├«┬┤nin yapt─▒─č─▒ a├ž─▒klamalara bakanlar bunu g├Ârebilirler.
Konu ile ilgili bir ba┼čka husus da ┼čudur: Baz─▒ insanlar mesela Ramazan┬┤─▒n birinci g├╝n├╝ ak┼čam─▒, yani hilal iki g├╝nl├╝k iken, bak─▒p onun b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne g├Âre iki g├╝nl├╝kten fazla oldu─čunu, binaenaleyh, oruca ge├ž ba┼čland─▒─č─▒n─▒ s├Âylemektedirler. Oysa bu ├žok yan─▒lt─▒c─▒ bir durumudur. ├ç├╝nk├╝ hilal ilk g├Âr├╝nd├╝─č├╝nde her yerden ayn─▒ b├╝y├╝kl├╝kte ve hatta ayn─▒ zaman s├╝resi g├Âr├╝lmeyece─či onun seyri hakk─▒nda az─▒c─▒k bilgisi olanlarca malumdur. ─░lk hilalin ufukta kalma s├╝resi, yerine g├Âre 5 ila 50 dakika olabilir. Bu yan─▒lt─▒c─▒ duruma asl─▒nda hadis-i ┼čerifler de i┼čaret ederek insanlar─▒ uyar─▒r. (bak. M├╝slim, s─▒yam 14. No: 1820. M├╝slim bu konudaki hadisleri ÔÇťHilalin b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne ya da k├╝├ž├╝kl├╝─č├╝ne itibar edilmezÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ ile verir)
Ancak bir konudaki rezervimizi de burada zikretmeliyiz: B├╝t├╝n bu s├Âylediklerimiz, Ay┬┤─▒n seyrinin bu i┼čin uzmanlar─▒nca tam olarak tespit edildi─či ve onlar─▒n bu tespitlerinin bize sa─čl─▒kl─▒ yollarla ula┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒ esas─▒na dayand─▒r─▒lmaktad─▒r. Bunlardaki hata elbette tart─▒┼č─▒lmaz de─čildir.

 


Bu Makaleye Ait Ele┼čtiri Makaleleri
# Makaleler Ad─▒
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
Nurgül Çepni / 22.06.2009



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...