f EskiEserler | Eski Eserler | Eskieserler.com
E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

Buharinin F─▒k─▒h ─░lmindeki Yeri

 Kitap Detay─▒ Kitap No : K-  
Yazar Ad─▒ ─░lim Dal─▒ Konusu Dili
Salim ├ľ─č├╝t
├ľzelli─či Terc├╝me Eden
 
       
Makale No: 2194 Hit : 4066 Hata Bildirimi Tavsiye Et
   Makale Yazar─▒na ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakk─▒ndaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait makaleler
# Makaleler Ad─▒
1 ┼×at─▒biye G├Âre Mesalihi M├╝rsele ─░le Bidat Aras─▒ndaki Farklar
2 Buharinin F─▒k─▒h ─░lmindeki Yeri

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

├ľzeti
all wives cheat online women who cheated
women cheat on their husbands married men having affairs unfaithful wife
link how many women cheat on husbands why do wifes cheat
what are aids symptoms hiv aids facts new hiv treatment

Yay─▒n Bilgileri
Yay─▒nland─▒─č─▒ Kaynaklar
Yay─▒nland─▒─č─▒ Tarih
Yay─▒nland─▒─č─▒ Dergi
Sanal Dergi
Makalenin Linki

Makale Metni   [Yazd─▒r/Print]

Buhari’nin F─▒k─▒h ─░lmindeki Yeri

 

Büyük bir hadis imam─▒ olarak ┼čöhret bulan Buhârî ayn─▒ zamanda bir fakihtir. Ancak hadis ilmindeki yüksek seviyesi sebebiyle bu yönü ikinci planda kalm─▒┼čt─▒r. Hayat─▒ ve ilmî ┼čahsiyetinden bahseden tabakat kitaplar─▒nda kendisinin “fakihlerin efendisi”, “bu ümmetin fakihi” ve “Allah’─▒n yaratt─▒─č─▒ kullar içerisinde en fakih olan─▒” diye nitelendirildi─či nakledilir. Baz─▒ müellifler ise mukayese yolu ile bir de─čerlendirme yaparak Buhârî’yi, hocalar─▒ Ahmed b. Hanbel ve ─░shak b. Râhûye’den daha fakih sayarlar (─░bn Hacer, Hedyü’s-sârî, II, 237). ─░bn Kuteybe de kendisine fetva soran bir adam─▒ Buhârî’ye gönderirken ona, “─░┼čte Ahmed b. Hanbel, ─░bnü’l-Medînî ve ─░shak b. Râhûye, Allah bu üçünü de sana gönderdi” diyerek Buhârî’ye dan─▒┼čmakla bu üç âlime dan─▒┼čm─▒┼č say─▒laca─č─▒na i┼čaret etmi┼č, onun f─▒k─▒h ilmindeki bilgi ve kabiliyetinin seviyesini dile getirmi┼čtir (Sübkî, II, 222; ─░bn Hacer, a.g.e., II, 236).

 

Buhârî f─▒k─▒h ilmindeki bu üstün mevkii sebebiyle dört mezhebin mensuplar─▒ taraf─▒ndan sahiplenilmi┼čtir. Hanbelî fakihlerinden ─░bn Ebû Ya‘lâ onu Hanbelî fakihlerin birinci tabakas─▒ndan, Tâceddin es-Sübkî ise ┼×âfiî fakihlerin ikinci tabakas─▒ndan saymaktad─▒r. Abdullah b. Yûsuf, Saîd b. Anber ve ─░bn Bükeyr’den el-Muvattaf─▒ rivayet etti─či için Buhârî Mâlikîler’ce kendi mezheplerine mensup kabul edildi─či gibi, Hanefî fakihi ─░shak b. Râhûye’den ders alm─▒┼č olmas─▒ sebebiyle de Hanefîler taraf─▒ndan kendi mezheplerine ba─čl─▒ oldu─ču ileri sürülmü┼čtür. Ancak onun birçok meselede ─░mam ┼×âfiî’ye muvafakat etmesi, ┼×âfiî mezhebine mensup olarak ┼čöhret bulmas─▒na sebep olmu┼čtur. Fakat Ke┼čmîrî ile bir grup hadis ve f─▒k─▒h âlimine göre Buhârî ne belli bir mezhebe intisap eden mukallid, ne de herhangi bir mezhebin s─▒n─▒rlar─▒ içinde ictihadda bulunan “mezhepte müctehid”dir. E─čer f─▒k─▒h “┼čer‘î-amelî hükümleri tafsilî delillerinden istinbat ederek bilmek” ise Buhârî bu tarife göre tam bir fakih ve bir “mutlak müctehid”dir. Zira Kitap ve Sünnet’e en geni┼č çerçevede vâk─▒f olmu┼č ve hükümleri do─črudan o kaynaklardan elde etmi┼čtir. Sahâbe, tâbiîn ve daha sonra gelen müctehid imamlar─▒n görü┼člerine vâk─▒f olmas─▒ da onu bu hususta daha güçlü k─▒lm─▒┼čt─▒r. el-Câmi’u’s-sahîh’indeki bab ba┼čl─▒klar─▒n─▒ tesbit ederken herhangi bir mezhebe ba─čl─▒ kalmam─▒┼č, yaln─▒zca nakletti─či naslar─▒ dikkate alarak hüküm ç─▒karm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca Ebû Hanîfe’ye muvafakat etti─či yerler, ┼×âfiî’ye muvafakat ettiklerinden daha az de─čildir (Ke┼čmîrî, I, 58). Meselâ Buhârî, abdesti sadece iki ç─▒k─▒┼č mahallinden ç─▒kan ┼čeylerin bozdu─čunu kabul ederek tenasül organ─▒na veya kad─▒na dokunmak sebebiyle abdest alman─▒n vâcip olmad─▒─č─▒n─▒ söylemi┼č (Buhârî, “Vudû”, 36), böylece Ebû Hanîfe’ye muvafakat ederken ┼×âfiî’den ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. Buna kar┼č─▒l─▒k ba┼čkas─▒n─▒n câriyesini gaspedenle ilgili olarak verdi─či hükümle Ebû Hanîfe’nin kanaatine ters dü┼čmü┼čtür (Buhârî, “Hiyel” 9; kr┼č. Kâsânî, VII, 152). Öte yandan ─░brâhim en-Nehaî’den hay─▒zl─▒ kad─▒n─▒n, ─░bn Abbas’tan da cünüp kimsenin Kur’an okumas─▒nda bir mahzur olmad─▒─č─▒n─▒ naklederken cünübün k─▒raatine cevaz vermekte ve bu fetvas─▒yla da fakihlerin büyük ço─čunlu─čuna muhalefet etmektedir (Buhârî, “Hay─▒z”, 7; ─░bn Hacer, Fethu’l-bârî, II, 220). ┼×u kadar var ki ┼×âfiî’de görüldü─čü üzere delillerden ahkâm ç─▒karmak için esas te┼čkil edecek herhangi bir usul kaidesi Buhârî’den nakledilmemi┼čtir. Bu noktadan hareketle onun mutlak müctehid de─čil ancak mezhepte müctehid oldu─čunu söylemek ilk bak─▒┼čta mümkün gibi görünürse de asl─▒nda do─čru de─čildir. Çünkü bu ölçü do─čru kabul edilecek olursa, Tak─▒yyüddin Abdülganî’nin de belirtti─či gibi, ─░mam Mâlik ile Ebû Hanîfe’nin de mutlak müctehid say─▒lmamas─▒ gerekir (Hüseynî Abdülmecîd Hâ┼čim, s. 169).

 

Bütün âlimler, Buhârî’nin telif etti─či eserler ve verdi─či fetvalar yoluyla büyük bir f─▒khî miras b─▒rakt─▒─č─▒ hususunda ittifak etmi┼člerdir. Söz konusu eserleri içinde en önde gelenin el-Câmi’u’s-sahîh, oldu─ču bilinmektedir. Bu eser ba┼čl─▒ ba┼č─▒na bir f─▒k─▒h ve fetva hazinesi olarak nitelendirilmektedir. Özellikle Buhârî taraf─▒ndan konulan bab ba┼čl─▒klar─▒ f─▒khî görü┼člerini yans─▒tmas─▒ bak─▒m─▒ndan apayr─▒ bir önem ta┼č─▒r. Bu sebeple, “Buhârî’nin f─▒kh─▒ bab ba┼čl─▒klar─▒ndad─▒r” denilmi┼čtir.

 

─░bn Hacer’in tesbit ve de─čerlendirmesine göre Buhârî, Sahîh’inde f─▒khî bilgi ve inceliklerin bulunmas─▒na özen göstermi┼č, bundan dolay─▒ rivayet etti─či naslardan birçok hüküm ç─▒karm─▒┼č ve bu hükümleri ilgili kitâb─▒n (ana bölümün) muhtelif bablar─▒ aras─▒na uygun bir ┼čekilde serpi┼čtirmi┼čtir. Bunu yaparken gerekli yerlerde ahkâm âyetlerini zikretmeyi de ihmal etmemi┼čtir. Asl─▒nda el-Câmi’u’s-sahîh’i telif ederken Buhârî’nin takip etti─či hedef, koydu─ču prensipler çerçevesinde hadis nakletmenin yan─▒nda bunlardan ve ilgili âyetlerden hükümler ç─▒karmak olmu┼čtu. Bu sebepledir ki birçok babda rivayet etti─či hadislerin isnad─▒n─▒ ba┼čka yerde vermi┼č oldu─čundan tekrar kaydetmeyerek yaln─▒zca Hz. Peygamber’den nakilde bulunan kimsenin ad─▒n─▒ ve hadisin ilgili k─▒sm─▒n─▒ zikretmekle yetinmi┼čtir. Bu ve benzeri durumlarda Buhârî’nin esas amac─▒, bab ba┼čl─▒─č─▒ olarak ele ald─▒─č─▒ mesele için bir delil getirmek olmu┼č ve zaten mâlum olan bu hadislere yaln─▒zca i┼čarette bulunmakla yetinmi┼čtir. Bazan bir babda sadece bir hadis kaydedilmesinin, bazan da konu ile ilgili olarak hadis bulunmay─▒p onun yerine bir Kur’an âyeti zikredilmesinin sebebi budur (meselâ bk. Buhârî, “Mezâlim” 6, 7). Böyle durumlarda Buhârî’nin, bab ba┼čl─▒─č─▒ ┼čeklinde ortaya koydu─ču hükmün delilinin hadis de─čil Kur’an oldu─čunu belirtmek istedi─či anla┼č─▒lmaktad─▒r. Hatta bazan da bab ba┼čl─▒─č─▒n─▒n alt─▒nda hiçbir ┼čey kaydedilmemi┼čtir (meselâ bk. Buhârî, “Mükâteb”, 1, “Cihâd”, 174).

 

Buhârî’nin el-Câmi’u’s-sahîh’ine koydu─ču bab ba┼čl─▒klar─▒n─▒n hem muhaddisler hem de fakihler için ta┼č─▒d─▒─č─▒ önem dolay─▒s─▒yla bu eser üzerine yap─▒lan ┼čerhlerde konu itina ile i┼člendi─či gibi ayn─▒ mevzuda müstakil eserler de kaleme al─▒nm─▒┼čt─▒r. ─░bn Hacer el-Askalânî’ye ait Fethu’l-bârî ile onun mukaddimesi mahiyetinde olan Hedyü’s-sârî bu hususta ilk hat─▒rlanacak kaynaklard─▒r. Hadis ve f─▒k─▒h alan─▒nda otorite kabul edilen Hanefî âlimi Bedreddin el-Aynî’ye ait Umdetü’l-k─ürî’de ise özellikle bab ba┼čl─▒klar─▒ ile ilgili f─▒khî konular derinlemesine incelenmi┼č, gerekli yerlerde birçok mesele tart─▒┼čmaya aç─▒lm─▒┼čt─▒r. ┼×ehâbeddin el-Kastallânî ─░r┼čâdü’s-sârî adl─▒ ┼čerhinde, Muhammed Enver el-Ke┼čmîrî de Feyzü’l-bârî’de ayn─▒ metodu takip etmi┼člerdir (bu konuda telif edilen müstakil eserler için bk. el-Câmi’u’s-sahîh).

 

─░bn Hacer’e göre Buhârî’nin f─▒k─▒h alan─▒ndaki kudreti sadece bab ba┼čl─▒klar─▒nda de─čil ayn─▒ zamanda bablar─▒n düzenlenmesinde de görülmektedir. Hocas─▒ Ebû Hafs Ömer b. Raslân el-Bulk─▒nî’nin bu konudaki görü┼člerini nakleden ─░bn Hacer (Hedyü’s-sârî, II, 224-227), bu üslûp ve metottan etkilenmi┼č olarak Fethu’l-bârî’de benzeri de─čerlendirmeleri ihmal etmemi┼čtir. Meselâ “Kitâbü’s-salât”─▒n ba┼člang─▒c─▒nda sözü edilen tertip ve tanzimin f─▒khî cephesi hakk─▒nda ileri sürdü─čü mütalaalar dikkate de─čer (Fethu’l-bârî, III, 3-4).

 

Buhârî, di─čer imamlar─▒n hüküm ç─▒kard─▒─č─▒ ┼čer‘î kaynaklardan faydalanmakla birlikte onun genelde takip etti─či metot, hadisleri ihtiva ettikleri f─▒khî hükümleri esas almak suretiyle bablara ay─▒rmak, bu bablarda yer alan meseleleri Kur’an, hadis ve sahâbe fetvalar─▒na dayand─▒rmakt─▒r. Baz─▒ ara┼čt─▒rmac─▒lara göre bu metodun belli ba┼čl─▒ üç özelli─či vard─▒r.

 

1. F─▒khî hükme temel te┼čkil eden esas kayna─č─▒n s─▒hhatine güven duymak;

2. Sahâbe ve tâbiîn taraf─▒ndan var─▒lan ya da onlar taraf─▒ndan teyit edilen hükmün do─črulu─čuna inanmak;

3. Ehliyetli bir fakihin önüne bir hükmün âyet ve hadisle ilgisi hususunda yeni ufuklar açmak.

 

Buhârî sadece kendi görü┼čünü zikretmekle yetinmemi┼č, baz─▒ durumlarda muhalif görü┼čleri de kaydetmi┼č ve onlarla tart─▒┼čmaya girmekten çekinmemi┼čtir. Bu durumlarda kar┼č─▒ görü┼čü savunan ki┼či veya mezhebin ad─▒n─▒ anmak yerine “baz─▒ insanlar, insanlardan biri” tabirini kullanm─▒┼čt─▒r. Bu ┼čekilde vârit olan itirazlar─▒n birço─ču Ebû Hanîfe’ye yönelik oldu─ču için Hanefî mezhebi mensuplar─▒ bu tabiri, imamlar─▒n─▒n lây─▒k oldu─ču makama yak─▒┼čmayan bir ifade olarak de─čerlendirmi┼čler, hatta bu konuyu ciddi bir mesele gibi ele alan bir grup Hintli Hanefî âlimi Ba’zu’n-nâs fî def’i’l-vesvâs (Hind 1892) ad─▒yla bir kitap telif etmi┼čtir. Söz konusu eser, Buhârî’nin Ebû Hanîfe’ye yöneltti─či itirazlara verilmi┼č cevaplar mahiyetindedir. Bu konuda kaleme al─▒nan di─čer bir kitap da Ke┼čfü’l-iltibâs ‘ammâ evredehü’l-Buhârî ‘alâ ba’z─▒’n-nâs’t─▒r. Daha sonra Mevlânâ Muhammed Nezîr Hüseyin ed-Dihlevî bu kitaba cevap vermek ve dolay─▒s─▒yla Buhârî’yi savunmak maksad─▒yla Ref’u’l-iltibâs ‘an ba’z─▒’n-nâs ad─▒n─▒ verdi─či bir eser kaleme alm─▒┼čt─▒r (Hind 1311). Hüseynî Abdülmecid Hâ┼čim de kaynaklarda son derece nâzik ve sayg─▒l─▒ bir ki┼či oldu─ču kaydedilen Buhârî’nin söz konusu tabirinin Hanefî âlimlerin zannetti─či gibi bir anlam ta┼č─▒may─▒p tam aksine Ebû Hanîfe’ye sayg─▒y─▒ ifade etti─čini ileri sürmektedir (el-─░mâmü’l-Buhârî: muhaddisen ve fakihen, s. 192-193).

 

Salim Ö─čüt


Bu Makaleye Ait Ele┼čtiri Makaleleri
# Makaleler Ad─▒
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
S├╝meyye Abaci / 2.06.2015



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...