E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

Osmanl─▒ Gelene─činde Dini Musiki ├ťst├╝ne Birka├ž Not

 Kitap Detay─▒ Kitap No : K-  
Yazar Ad─▒ ─░lim Dal─▒ Konusu Dili
B├╝lent Aksoy M├╗sik├« T├╝rk├že
├ľzelli─či Terc├╝me Eden
 
       
Makale No: 1873 Hit : 7311 Hata Bildirimi Tavsiye Et
   Makale Yazar─▒na ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakk─▒ndaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Ad─▒
1 Ge├žmi┼čin Mus─▒ki Miras─▒na Bak─▒┼člar

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait makaleler
# Makaleler Ad─▒
1 Osmanl─▒ Musikisinin Ger├žek Tarihi Yeni Y├╝zy─▒lda Yaz─▒lacak
2 Osmanl─▒ Gelene─činde Dini Musiki ├ťst├╝ne Birka├ž Not
3 Osmanl─▒ D├╝nyas─▒nda Dini Musiki Dind─▒┼č─▒ Musiki Uzla┼čmas─▒
4 Bir Harika Çocuk

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

├ľzeti
all wives cheat online women who cheated
women cheat on their husbands married men having affairs unfaithful wife
read here cheat wifes unfaithful wives
link why do women cheat why do wifes cheat
what are aids symptoms symptoms for aids/hiv new hiv treatment
bystolic coupon coupons for bystolic
abortion pills over the counter website-knowledge.com when is it to late to get an abortion

Yay─▒n Bilgileri
Yay─▒nland─▒─č─▒ Kaynaklar Diyanet Ayl─▒k Dergi
Yay─▒nland─▒─č─▒ Tarih May─▒s 2009
Yay─▒nland─▒─č─▒ Dergi
Sanal Dergi
Makalenin Linki http://www.mutriban.com/osmanli-geleneginde-dini-musiki-ustune-birkac-not

Makale Metni   [Yazd─▒r/Print]

Osmanl─▒ Gelene─činde Din├« Musiki ├ťst├╝ne Birka├ž Not

 

─░slam ilahiyat─▒nda musikinin yeri sorunu geni┼č kapsaml─▒ incelemeler gerektiren bir konudur. ─░slam dininde musikinin yerini bir iki makaleyle ├Âzetlemek m├╝mk├╝n de─čil. Klasik kaynaklardaki g├Âr├╝┼čler ├želi┼čiktir. Geleneklerde, musiki icra etme ve dinlemenin dince caiz olup olmad─▒─č─▒ konusunda teredd├╝tler vard─▒r.

Osmanl─▒ musikisinin ├╝├ž kurumu vard─▒r: saray, tekkeler, musiki meclisleri. Saray, resm├« kurumdur. Musiki meclisleri Osmanl─▒ d├╝nyas─▒n─▒n se├žkinlerine ├Âzg├╝ bir ortamd─▒. Tekkeler ise, halk─▒n ├žok geni┼č bir kesimi ├╝zerinde etkili olan ├žok b├╝y├╝k bir kurumdu.

Nas─▒l kazanm─▒┼člard─▒ tekke ├ževreleri bu g├╝c├╝? Tekkeler sadece ┼čehre, yani payitaht ─░stanbulÔÇÖa de─čil, imparatorlu─čun ├╝├ž k─▒tas─▒na yay─▒lm─▒┼čt─▒. ─░mparatorluk s─▒n─▒rlar─▒ ┼čehirlerin pek ├žo─čunda tekkeler vard─▒. Belli ba┼čl─▒ ┼čehirlerin, hatta kasabalar─▒n her birinde en az be┼č-alt─▒ tekke bulunabiliyordu. Prof. S├╝heyl ├ťnver, onalt─▒nc─▒ y├╝zy─▒ldan tekkelerin kapat─▒ld─▒─č─▒ 1925 y─▒l─▒na kadar 100 ┼čehir ve kasabada Mevlevihane kurulmu┼č oldu─čunu tespit etmi┼čtir. (Bkz. S├╝heyl ├ťnver, ÔÇťOsmanl─▒ ─░mparatorlu─ču Mevlev├«haneleri ve Son ┼×eyhleriÔÇŁ, Mevl├óna G├╝ldestesi, Konya Turizm Derne─či Yay─▒nlar─▒, Konya, 1964) ├ťnverÔÇÖin listesinde bulunmayan Atina, Limni, Sofya ve daha ba┼čka ┼čehirlerdeki Mevlevihanelerle bu say─▒ daha da artar. Mevlevihanelere, ayin ve zikirleri musiki e┼čli─činde d├╝zenleyen ├Âteki tarikatleri ekleyelim, say─▒lar─▒ ba┼čl─▒ ba┼č─▒na bir ara┼čt─▒rma konusu olabilecek bir say─▒ orta ya ├ž─▒kar. Sonu├ž olarak, Osmanl─▒ musikisinin yay─▒lmas─▒ ve ku┼čaktan ku┼ča─ča aktar─▒lmas─▒nda tarih├« bir rol oynam─▒┼člard─▒r.

Hemen hemen b├╝t├╝n tekkeler ayin ve zikirlerinde musiki kullanm─▒┼člard─▒r. Din├« musikiyi yaratanlar do─črudan do─čruya tekkelerin ├ževresindeki musiki┼činaslard─▒r. Zamanla din├« musikinin da─čar─▒ geni┼člemi┼č, tekke ve cami ├╝sluplar─▒ ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Bug├╝n ÔÇťcami musikisiÔÇŁ diye an─▒lan musiki de tekkelerin eseridir. Osmanl─▒ musikisinin ay─▒rt edici y├Ânlerinden biri de geni┼č bir din├« musiki da─čar─▒ olmas─▒d─▒r. ┼×unu da s├Âylemekte teredd├╝t etmem: ─░slam d├╝nyas─▒ndaki hi├žbir ├╝lkede Osmanl─▒ din├« musikisiyle k─▒yaslanabilecek zenginlikte bir din├« da─čar yoktur.

Tekkeler, musiki┼činaslar─▒n bulu┼čma yerleriydi. ┼×ehrin musiki adamlar─▒ musiki dinlemek i├žin tekkelere gelir, g├Âr├╝┼č al─▒┼čveri┼činde bulunurlard─▒. Tekkelere bir ┼čeyler ├Â─črenmek isteyen gen├ž musikiciler de u─črarlar, kendilerini ├╝statlara tan─▒tma imk├ón─▒ bulurlard─▒. Gayrim├╝slim cemaatlerin musikicileri bile tekkelere gidip ayinleri dinlerlerdi. Tekkelere hi├ž u─čramam─▒┼č bir Osmanl─▒ musikicisi oldu─ču tasavvur bile edilemez. Osmanl─▒ musikicilerinin b├╝y├╝k bir ├žo─čunlu─čunun saraydan de─čil, tekkelerden yeti┼čti─čini belirtmek gerekir.

Onsekizinci y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒ ile ondokuzuncu y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda ─░stanbul ve ─░zmirÔÇÖde ya┼čayan, vatanda┼č─▒m─▒z Antoine MuratÔÇÖ─▒n ┼ču sat─▒rlar─▒ tekkelerin rol├╝ konusunda birinci elden bir g├Âzlem niteli─čindedir:

Mukabele g├╝nlerinde musikiseverler ile musikiciler Mevlevihanelere gelirlerdi. Bu g├╝nler bir ├že┼čit musiki toplant─▒s─▒na d├Ân├╝┼č├╝rd├╝. Yeni besteler ele┼čtirel bir g├Âzle ele al─▒n─▒r, bestecisine ya ├Âvg├╝ler d├╝z├╝l├╝r ya da bestesi hatal─▒ ise o beste ele┼čtirilir, bestecisine ├Â─č├╝t verilirdi. O arada eski pe┼črevler ├žal─▒n─▒r, ├╝zerinde yeniden tart─▒┼č─▒l─▒r, sonunda ayn─▒ g├Âr├╝┼č ├╝zerinde birle┼čilmeye ├žal─▒┼č─▒l─▒rd─▒. Bu konserler bir ├že┼čit yar─▒┼čmayd─▒ (ÔÇŽ) Mevlevihaneler hem bir din├« merkez, hem de bir musiki derne─či gibiydi. Zaten hi├žbir musikici Mevlevihanelere devam etmeden, oraya gelen musikicilerle tan─▒┼čmadan, onlar taraf─▒ndan s─▒k─▒ bir ┼čekilde imtihan edilmeden ad─▒n─▒ duyuramazd─▒. (AntoineMurat-Ritter von Adelburg, ÔÇťEiniges ├╝ber die Musik der Orientalen, insonderheit ├╝ber das domini-rende persisch-t├╝rkische TonsystemÔÇŁ, Aesthetische Rundschau, no. 10, s. 74)

Demek ki, Osmanl─▒ gelene─činde din├« musiki ile din d─▒┼č─▒ musiki birbirinden kesin bi├žimde ayr─▒lmazd─▒. Hemen hemen b├╝t├╝n ─░stanbul tekkelerinin ayin ve zikirleri musiki e┼čli─činde y├╝r├╝t├╝l├╝rd├╝. Basit anlamda zikri a┼č─▒p musikiyi bir zikir olarak i┼čleyen Mevlevilerde ise, musiki bir b├╝t├╝n olarak g├Âr├╝l├╝rd├╝. ┼×├Âyle s├Âylenmeli: Mevleviler musikinin kendisini ibadet sayd─▒klar─▒ i├žin, musikiyi din├«-din d─▒┼č─▒ diye ikiye ay─▒rmazlar d─▒. ─░┼čte bu Mevlevi g├Âr├╝┼č├╝n├╝n Osmanl─▒ musiki d├╝nyas─▒na h├ókim oldu─čunu s├Âylemeliyiz. Baz─▒ olgular─▒n alt─▒n─▒ ├žizelim buradaÔÇŽ Musiki bilgileri ├Â─črenmeye ba┼člayan gen├žler her iki musikiyi birlikte ├Â─črenirlerdi. Osmanl─▒ musikisinin ilk d├Âneminin ├Ârneklerini veren Ali Ufk├«ÔÇÖnin haz─▒rlad─▒─č─▒ Mecmua-i Saz ├╝ S├Âz derlemesinde din├« musiki ile din d─▒┼č─▒ musikisinin ├Ârnekleri bir arada toplanm─▒┼čt─▒r. Bestek├órlar─▒n ├╝r├╝nlerine bakal─▒m; her iki musikinin de bestecileri ile icrac─▒lar─▒n─▒n ├žo─ču ayn─▒ kimselerdi. Sadece din├« eserler verenler ├žok ├žok azd─▒r; bunu da bug├╝nk├╝ bilgilerimize g├Âre s├Âyl├╝yorum, onlar da muhtemelen, zaman─▒m─▒za ula┼čmam─▒┼č bile olsa din d─▒┼č─▒ eserler bestelemi┼č olabilirler. Birka├ž ├Ârnek verelim. Osmanl─▒ musiki gelene─činin kurucular─▒ndan biri olan, onyedinci y├╝zy─▒l bestek├ór─▒ Haf─▒z Post, hem din├«, hem din d─▒┼č─▒ eserler bestelemi┼čtir. Din├« musikide en ├žok eser veren, gene ayn─▒ y├╝zy─▒l─▒n bestek├órlar─▒ndan Ali ┼×ir ├╝ Gani de din d─▒┼č─▒ eserler vermi┼čtir. Din├« musikinin kurucular─▒ndan Itr├« ile b├╝y├╝k bestek├ór Dede Efendi musikiye din├« musiki ile ba┼člam─▒┼člard─▒; her ikisi de Mevleviydi. Ondokuzuncu y├╝zy─▒l─▒n de─čerli bestek├órlar─▒ndan Ha┼čim Bey hem Mevlevi, hem Bekta┼čiydi. Musiki konular─▒nda kitap yazm─▒┼č hemen hemen b├╝t├╝n musikicilerin tekke mensubuydu.

Hanendeler, haf─▒zl─▒k gelene─či i├žinde yeti┼čirler, yani KurÔÇÖanÔÇÖ─▒ h─▒fz ederek musikiye ba┼člarlard─▒. Bunlar─▒n da ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝ hem m├╝ezzin, hatip, mevlithan; hem de fas─▒l hanendesiydi. Yak─▒n bir ge├žmi┼če gelirsek, Haf─▒z Osman, Haf─▒z Sami, Haf─▒z Sadettin Kaynak, Haf─▒z Kemal, Haf─▒z Ya┼čar, Haf─▒z Burhan, Kani Karaca gibi din├« musiki icrac─▒lar─▒n─▒n din d─▒┼č─▒ musikiyle de faal bir bi├žimde u─čra┼čt─▒klar─▒n─▒ biliyoruz.

1925ÔÇÖte tekkelerin kapat─▒lmas─▒yla, musikinin bu iki kolu aras─▒ndaki yak─▒n ba─č koptu. Din├« musiki ile din d─▒┼č─▒ musiki ilk kez birbirinden ayr─▒ld─▒. Bu y├╝zden, yeni yeti┼čen musikiciler ister istemez bu yeni musiki d├╝nyas─▒n─▒n i├žine do─čdular. Din├« eserleri do─črudan do─čruya kendi gayreti ile ├Â─črenen birka├ž m├╝stesna icrac─▒ bir kenara b─▒rak─▒l─▒rsa, her iki musikiyi de bilenleri g├Âremeyiz. Bu d├Ânemde; din├« musikiyi bilen ve ├Â─čretmeye ├žal─▒┼čanlar ise yeti┼čme ├ža─člar─▒n─▒ daha ├Ânce tamamlam─▒┼č kimselerdi. 1961ÔÇÖde ├Âlen Sadettin Kaynak ile 1980ÔÇÖde ├Âlen Sadettin Heper bu gelene─čin son temsilcileridir. Onlardan sonra, 2004ÔÇÖte ├Âlen, bir tek Kani Karaca vard─▒r eski gelene─či ya┼čatan.

1952 y─▒l─▒nda, KonyaÔÇÖda d├╝zenlenen MevlanaÔÇÖy─▒ anma haftas─▒nda bir ayin-i ┼čerif okunmas─▒yla din├« musiki ilk defa halk ├Ân├╝nde icra edildi. Camilerde okunan mevlitlerin radyolardan yay─▒mlanmas─▒ da birka├ž y─▒l sonra ba┼člam─▒┼čt─▒r. Daha ├Ânce radyolarda din├« musiki yay─▒nlar─▒na izin verilmiyordu. (─░stanbul radyosunun baz─▒ programlar─▒nda Mevleviayinlerinden b├Âl├╝mler, tev┼čihler, ilahiler saz eseri gibi, s├Âzs├╝z olarak, pe┼črev ve saz semaileri aras─▒na s─▒k─▒┼čt─▒r─▒l─▒yordu. Neyzen S├╝leyman Erguner (1902-1953) y├Ânetimindeki ÔÇťNeylerle Saz EserleriÔÇŁ programlar─▒ bunlardan ilk akla gelenidir. Bu tak─▒m─▒n bir program─▒nda Itr├«ÔÇÖnin seg├óh ayin-i ┼čerifinden al─▒nm─▒┼čbir par├žan─▒n ├žal─▒nmas─▒ ├╝zerine, ─░stanbul valili─činin durumu fark edip radyo y├Ânetimini telefonla aray─▒puyard─▒─č─▒ ve yasa─č─▒ hat─▒rlatt─▒─č─▒ yolunda g├Âzlemler ve an─▒lar vard─▒r) 1950ÔÇÖli y─▒llarda M├╝nir Nurettin Sel├žuk y├Ânetimindeki ─░stanbul Belediye Konservatuvar─▒ ─░cra Heyeti de Mevlana haftalar─▒ ile ramazan ay─▒nda verdi─či konserlerde din├« musikiye zaman zaman yer verdi. 1976ÔÇÖda kurulan ─░stanbul Devlet Korosu da bu gelene─či g├╝n├╝m├╝ze kadar s├╝rd├╝rd├╝, her Mevlana haftas─▒nda bir ayin-i ┼čerif seslendirdi. 1980ÔÇÖden sonra din├« musikinin, ayinden ilahiye kadar pek ├žok ├Ârne─či konserlerde halka sunuldu. Sadece din├« eserlerin icra edildi─či konserler bile verildi. Bu arada ─░stanbul ve Ankara radyolar─▒ ile devlet televizyonunda ÔÇťtasavvuf musikisiÔÇŁ korolar─▒ kuruldu.

ÔÇťTasavvuf musikisiÔÇŁ, i┼čte bu yeni d├Ânemin yeni terimidir. Al─▒┼č─▒lm─▒┼č, yerle┼čik terim ÔÇťtekkeÔÇŁ musikisidir (yahut do─črudan do─čruya ÔÇťdin├« musikiÔÇŁ). ├ľrne─čin, din├« musiki hakk─▒nda en geni┼č kapsaml─▒ eseri yazm─▒┼č olan Sadettin N├╝zhet Ergun ÔÇťtekke musikisiÔÇŁ terimini kullanm─▒┼čt─▒r. (Bkz. Sadettin N├╝zhet Ergun, T├╝rk musikisi Antolojisi, II. cilt, R─▒za K├Â┼čk├╝n Matbaas─▒, Istanbul, 1943, s. 403)

Din├« musiki art─▒k yayg─▒n bir konser ve radyo-televizyon musikisi olmu┼čtu b├Âylece. Din├« musiki konserlerinin iyice artmas─▒ birbirine ba─čl─▒, ├želi┼čik gibi g├Âr├╝nebilecek iki ┼čeyi a├ž─▒─ča ├ž─▒kard─▒. Birincisi, ba┼čta Mevlevi ayinleri olmak ├╝zere din├« beste ┼čekillerindeki eserlerin ayin ve zikir ama├žlar─▒ d─▒┼č─▒nda, do─črudan do─čruya birer musiki eseri olarak seslendirilmesi o eserlerin ta┼č─▒d─▒─č─▒ musiki de─čerlerinin, sanat de─čerlerinin ge├žmi┼čte oldu─čundan ├žok daha iyi fark edilmesini sa─člad─▒. Oysa ayn─▒ eserlerin ge├žmi┼čte, kendi din├« ortam─▒ ve tarih├« zemininde, ayin, zikir ve ibadet i┼člevlerini yerine getirmek amac─▒yla okunmas─▒ din├« musikinin sanat de─čerinden ├žok, i┼člevsel y├Ân├╝n├╝ ├Âne ├ž─▒kar─▒yordu. Din├« musiki konserlerinin g├Âsterdi─či ikinci ┼čey, ayn─▒ olgunun tersy├╝z├╝d├╝r: Din├« musiki as─▒l i┼člevinden soyutlan─▒nca ruhani anlam─▒ndan uzakla┼č─▒yor, ruhani amac─▒ndan yoksun kal─▒nca da ister istemez etkisinden ├žok ┼čey kaybediyordu.

Ge├žmi┼čte bir Mevlevi ayini yahut bir naat, durak, tev┼čih besteleyen musiki┼činaslar─▒n amac─▒ belliydi. Bestelenen yeni ayin-i ┼čerif i├žin Mevlevihanede mukabele d├╝zenlenecek, tev┼čihler, ilahiler din├« t├Ârenlerdeki i┼člevlerine uygun olarak okunacakt─▒. Oysa bug├╝n bu t├╝r eserlerin hedef kitlesi yok. Buna kar┼č─▒l─▒k, bu beste ┼čekillerinde eser besteleyen pek ├žok bestek├ór var. Yirminci y├╝zy─▒lda, tekkelerin kapat─▒lmas─▒ndan sonra bestelenen (dolay─▒s─▒yla ÔÇťmukabelesizÔÇŁ kalan) Mevlevi ayinlerinin say─▒s─▒ Osmanl─▒ d├Âneminde bestelenen ayinlerinin toplam─▒n─▒ ge├žmi┼čtir. Bu t├╝r eserlerin ni├žin bestelendi─či, incelenmesi gereken ├Ânemli bir konudur bug├╝n. Sadece musiki y├Ân├╝nden de─čil, sosyoloji y├Ân├╝nden de ├Ânemlidir bu. Mevlevi sema t├Ârenlerinin bir sahne g├Âsterisine d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesinin (g├Âsteri bitince de alk─▒┼članmas─▒n─▒n) bug├╝n├╝n d├╝nyas─▒nda ne ifade etti─či, apayr─▒ bir incelemeyi hak eden bir konu. Ama g├╝n├╝m├╝zde din├« musiki ile u─čra┼čanlara d├╝┼čen bir g├Ârev var. Bana kal─▒rsa, din├« musiki ile u─čra┼čanlar─▒n as─▒l gayreti, Osmanl─▒ d├Ânemi din├« musiki da─čar─▒n─▒n tamam─▒n─▒ ortaya ├ž─▒karmak ve icra etmek y├Ân├╝nde olmal─▒d─▒r. Hi├ž okunmam─▒┼č Mevlevi ayinleri, naatler, duraklar, tev┼čihler, nefesler vard─▒r. Musiki ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒na da d├╝┼čen bir g├Ârev olmal─▒: din├« musikinin ┼čimdiye kadar incelenmemi┼č yahut iyi incelenmemi┼č y├Ânlerine e─čilmekÔÇŽ


Bu Makaleye Ait Ele┼čtiri Makaleleri
# Makaleler Ad─▒
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
Nurgül Çepni / 27.01.2010



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...