E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 895 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

Hacivat Karag├Âz Neden ├ľld├╝r├╝ld├╝ ├ťzerine

 Kitap Detay─▒ Kitap No : K-  
Yazar Ad─▒ ─░lim Dal─▒ Konusu Dili
Mustafa Arma─čan S├Âyle┼či T├╝rk├že
├ľzelli─či Terc├╝me Eden
 
       
Makale No: 1644 Hit : 11620 Hata Bildirimi Tavsiye Et
   Makale Yazar─▒na ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakk─▒ndaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait makaleler
# Makaleler Ad─▒
1 Resmi Tarihin Sultan Vahdettin Saplant─▒s─▒
2 Matbaan─▒n Mucidi Gutenberg miydi?
3 ─░┼čte Abd├╝lhamidin Han─▒m─▒yla Yap─▒lm─▒┼č Tek S├Âyle┼či
4 ─░nalc─▒k Hoca Osmanl─▒ Yalovada Kuruldu Demiyor!
5 Hacivat Karag├Âz Neden ├ľld├╝r├╝ld├╝ ├ťzerine
6 Atat├╝rk├╝n Sans├╝rlenen Foto─čraflar─▒

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

├ľzeti
click here women that cheat on their husbands married affairs
read here wifes that cheat unfaithful wives
what are aids symptoms hiv early symptoms new hiv treatment
metformin metformin metformin
cialis discount coupon coupons for prescription drugs

Yay─▒n Bilgileri
Yay─▒nland─▒─č─▒ Kaynaklar
Yay─▒nland─▒─č─▒ Tarih
Yay─▒nland─▒─č─▒ Dergi
Sanal Dergi
Makalenin Linki

Makale Metni   [Yazd─▒r/Print]

"Hacivat Karag├Âz Neden ├ľld├╝r├╝ld├╝?" ├ťzerine

 

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin kurulu┼č d├Ânemine ili┼čkin g├Ândermeleri de olan ÔÇśHacivat Karag├Âz Neden ├ľld├╝r├╝ld├╝?ÔÇÖ filmi Orhan Gazi d├Ânemine ili┼čkin nas─▒l bir bak─▒┼č a├ž─▒s─▒na sahip? ├çeli┼čkiler neler?

Karag├Âz ve HacivatÔÇÖ─▒n Orhan Gazi d├Âneminde ya┼čad─▒klar─▒, ├╝stelik de beraber ya┼čad─▒klar─▒ bir efsaneden ibaret. Karag├Âz olsa olsa Osman GaziÔÇÖnin ilk zamanlar─▒na yeti┼čebilmi┼čtir ama Hacivat, neredeyse bir as─▒r sonra veya en az─▒ndan 1388ÔÇÖden bir s├╝re ├Ânce ├Âlm├╝┼č olmal─▒d─▒r. Bu durumda Karag├Âz ve HacivatÔÇÖ─▒n birbirlerini g├Âr├╝p tan─▒m─▒┼č olmalar─▒ (hayal perdesi hari├ž!) m├╝mk├╝n g├Âr├╝nm├╝yor. ─░kincisi, ┼×eyh K├╝┼čteri filmde Karag├Âz ve HacivatÔÇÖla yakla┼č─▒k ayn─▒ ya┼člarda g├Âsteriliyor. Bu da vahim bir hata: ├ç├╝nk├╝ nas─▒l Karag├Âz ile Hacivat aras─▒nda yakla┼č─▒k bir asra yak─▒n fark varsa, Orhan Gazi ile K├╝┼čter├« de yakla┼č─▒k o uzak zamanlara aittir. Filmde verilen 1330 tarihinde K├╝┼čter├« do─čmam─▒┼čt─▒r bile! ─░┼čin do─črusu, Karag├Âz ile Hacivat oyunu, Y─▒ld─▒r─▒m Bayezid zaman─▒nda ya┼čam─▒┼č bir ÔÇťhayal├«ba┼č─▒ÔÇŁn─▒n eseridir ve eski bir olay─▒n hat─▒rlanmas─▒na ve toplanmas─▒na dayan─▒r.

 

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n bu ilk d├Âneminde ─░bn-i BatutaÔÇÖn─▒n seyahatnamesinde g├Âr├╝len bir Anadolu imgesinden mi yararlan─▒lm─▒┼č? Bu kayna─ča yaslanma kurulu┼ča dair ba┼čvurulacak bilgi kayna─č─▒ eksikli─činden kaynaklanm─▒┼č olabilir mi?

─░bn Battuta evet Nil├╝fer HatunÔÇÖla konu┼čtu─čundan, onun ─░znikÔÇÖi y├Ânetti─činden s├Âz eder ama ÔÇťolgunlu─ču ve dindarl─▒─č─▒ÔÇŁ ile tan─▒nd─▒─č─▒n─▒ da ekler s├Âzlerine. Ama filmde Orhan ile Nil├╝fer ┼čehvet d├╝┼čk├╝n├╝ bireyler haline gelmi┼č. Bunlar─▒ tasvip etmek tabii ki m├╝mk├╝n de─čil.

 

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n kurulu┼čunun bu ilk d├Âneminde filmdeki gibi zevk ve sefahat m─▒ vard─▒? (Hi├ž olmu┼č mudur?)

Bu d├Âneme ili┼čkin dini unsurlar daha etkili de─čil miydi? Filmde bundan ziyade ┼×amanizme g├Ânderme yap─▒lmas─▒ do─čru mu?

─░nsanlar─▒n serveti ne kadar ki sefahat yapacak? Belki halk aras─▒nda ├žaput ba─člama gibi baz─▒ ┼×amanc─▒ unsurlar ya┼č─▒yor olabilir ama Orhan zaman─▒nda Osmanl─▒ art─▒k kurumsalla┼čm─▒┼č bir beyliktir, bir g├Â├žebe toplulu─ču de─čil. Vak─▒f temlik ediyor, ka├ž yerde cami, tekke, hamam, medrese, imarethane ve han yapt─▒r─▒yor, babas─▒n─▒n S├Â─č├╝tÔÇÖe g├Âm├╝lm├╝┼č olan cenazesini vasiyeti gere─či BursaÔÇÖya getirtiyor, para bast─▒r─▒yor, vergi kanunu ├ž─▒kart─▒yor, orduyu d├╝zenliyor, saray yapt─▒r─▒yor. ┼×amanc─▒ ve filmde sunuldu─ču gibi hazc─▒l─▒─ča kendini kapt─▒rm─▒┼č bir g├╝ruh, bu her biri ciddi ak─▒l ve birikim gerektiren i┼čleri nas─▒l ba┼čar─▒r? Bu devrin bir ─░slamla┼čma d├Ânemi oldu─ču do─čru ama ┼×amanc─▒l─▒ktan ─░slama ge├ži┼č de─čil, ─░slamiyet i├žindeki heterodoks unsurlar─▒n S├╝nnili─če intibak ettirilmesi ve bir hukuk├« ├žer├ževe kurulmas─▒ devri olarak bak─▒lmas─▒ daha uygundur.

 

Caminin yap─▒m─▒nda kullan─▒lan harc─▒n olu┼čumunda bile ┼×aman b├╝y├╝s├╝ s├Âz konusu. Yani sanki ─░slam dininin k├Âkeninde de ┼čamanizm varm─▒┼č gibi alg─▒lanmas─▒na yol a├žmaz m─▒ bu?

Sanki ┼čimdi bir temel at─▒l─▒rken kurban kesilmiyor mu? Bu da m─▒ ┼×amanc─▒l─▒k? B─▒rak─▒n Allah a┼čk─▒n─▒za!

 

Orhan Gazi, tarih kitaplar─▒na g├Âre sar─▒ sakall─▒, uzun boylu ve mavi g├Âzl├╝ biri iken filmde Laila gibi bir gece kul├╝b├╝nde gezinen egzotik Latin kahramana benziyor. Biraz da K─▒z─▒lderililik var gibi? Bu sureti ve tav─▒rlar─▒ itibariyle do─čru bir Orhan Gazi portresi mi?

Osmanl─▒ vakan├╝vislerine g├Âre Orhan Gazi uzun boylu, pembe beyaz tenli, ├žat─▒k ka┼čl─▒, iri ela g├Âzl├╝ (mavi g├Âzl├╝ de─čil), ko├ž burunlu, seyrek sakall─▒yd─▒ ve kula─č─▒nda siyah bir beni vard─▒. Filmde g├Âsterilen OrhanÔÇÖla benzeyen hi├žbir yan─▒ yok bu e┼čkalin. B─▒y─▒ks─▒z ve sakals─▒z, top burunlu, kara ya─č─▒z ve milletin ortas─▒nda han─▒m─▒na sar─▒l─▒p onu kuca─č─▒na alarak yatak odas─▒na ÔÇśatanÔÇÖ hazc─▒ bir tipin tarihteki Orhan GaziÔÇÖyle uzaktan yak─▒ndan alakas─▒ yoktur.

 

Filmde kullan─▒lan dil, o g├╝n├╝n halk diliyle ne kadar ├Ârt├╝┼č├╝yor? (Kahramanlar─▒n konu┼čmalar─▒ndaki ├želi┼čkiler nelerdi?)

K├óh Karadeniz a─čz─▒yla ÔÇśOldi, buldiÔÇŁ diye konu┼čan, k├óh Kastamonu a─čz─▒yla, k├óh Enderun lisan─▒yla, bazen de Urfa ┼čivesiyle tekell├╝m eden g├Ârd├╝k. ─░┼čin garip taraf─▒, K├Âse Mihal ve k─▒z─▒ Ay┼če Hatun, yeni M├╝sl├╝man olduklar─▒ halde b├╝lb├╝l gibi T├╝rk├že konu┼čuyorlard─▒ ve Rumcadan en ufak bir esinti kalmam─▒┼čt─▒ dillerinde. Oysa Karag├Âz oyunlar─▒n─▒ dahi do─čru d├╝r├╝st izleselerdi oradan Rumca taklitlerini ├Â─črenebilirlerdi. Anla┼č─▒lan, ona dahi zahmet buyurulmam─▒┼č!

 

Kafinur isimli Sel├žuklu elmas─▒nda kad─▒ns─▒ zafiyet g├Âstermesinin tarihi bir arka plan─▒ var m─▒d─▒r?

Ben K├ófinur diye bir elmas bilmiyorum. Bildi─čim, K├╗h-i Nur Elmas─▒ÔÇÖd─▒r ki, Nur Da─č─▒ Elmas─▒ demektir ve Bat─▒ÔÇÖda ÔÇťKohinoor DiamondÔÇŁ diye bilinir. HindistanÔÇÖda bulunmu┼čtur ve ne AnadoluÔÇÖya ad─▒m atm─▒┼čt─▒r, ne de Osmanl─▒ ├╝lkesine. O tarihte bu elmas, Hint racalar─▒n─▒n hazinesinde, Bab├╝r ┼×ahÔÇÖ─▒n eline ge├žece─či g├╝nleri beklemekteydi.

 

Orhan GaziÔÇÖnin Geyikli BabaÔÇÖya Uluda─čÔÇÖ─▒ verme hikayesi nedir?

Belki de filmdeki tek do─čru nakledilen olay bu! Orhan GaziÔÇÖnin Geyikli BabaÔÇÖya muhabbet ve h├╝rmetinden kendisine ve m├╝ridlerine Uluda─čÔÇÖ─▒n eteklerinde ÔÇťI┼č─▒klar nam mevkiiÔÇŁ verdi─či ilk Osmanl─▒ tarihlerinde kay─▒tl─▒d─▒r.

 

Peki ┼čehri koruyan K├Âse SultanÔÇÖ─▒n k─▒z─▒ Ay┼če Sultan ve kad─▒nlar atl─▒ grubu ne kadar ger├žek├ži? ÔÇśBiz ┼×eyh EdebaliÔÇÖnin miras─▒y─▒zÔÇÖ demesi ger├žek bir hadise mi? Kad─▒nlar─▒n hal, hareket ve giyimleri d├Âneme uygun mu?

Bu Amazon k─▒zlar─▒ da nereden ├ž─▒kt─▒? Bac─▒yan-─▒ RumÔÇÖu, BursaÔÇÖy─▒ koruyan bir avu├ž Amazon ruhlu k─▒za d├Ân├╝┼čt├╝rmek hangi feministin akl─▒na gelmi┼čtir bilmiyorum ama iyi hayal kurdu─čunu s├Âyleyebilirim! Ayr─▒ca K├Âse Mihal, olay─▒n ge├žti─či s├Âylenilen 1330 tarihinden 2 y─▒l ├Ânce ├Âlm├╝┼čt├╝r! ─░ki: Ay┼če Hatun adl─▒ bir k─▒z─▒ oldu─čuna dair bilgiye ben rastlamad─▒m, varsa bile Karag├ÂzÔÇÖe ├ó┼č─▒k olamazd─▒, ├ž├╝nk├╝ Karag├Âz de o tarihte ├žoktan toprak alt─▒na girmi┼č bulunuyordu.

 

R├╝┼čveti Osmanl─▒ÔÇÖya sokan Kad─▒ Pervane imaj─▒ sanki Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n ilk d├Âneminden beri devletin r├╝┼čvetle idare edildi─či sonucunu ├ž─▒karm─▒yor mu?

├╝┼čvet, Osmanl─▒ÔÇÖda haram bir fiil anlam─▒ndaki din├« manas─▒nda kullan─▒ld─▒─č─▒ gibi, resmi bir i┼či parayla veya hediyeyle yapt─▒rmak anlam─▒nda da kullan─▒l─▒rd─▒. ├ço─ču Osmanl─▒ memurununki gibi kad─▒lar─▒n maa┼člar─▒ yoktu; g├Ârd├╝kleri davalardan ├╝cret al─▒rlar, bu paradan mahkeme masraf─▒ ile ├žal─▒┼čanlar─▒n ge├žimlerini sa─člarlard─▒. Bu manadaki r├╝┼čvet ile haram bir eylem oldu─čunda herkesin birle┼čti─či r├╝┼čveti birbirine kar─▒┼čt─▒rmak b├╝y├╝k hata olmu┼č filmde. (Bu hatay─▒ ├žo─ču zaman biz de i┼člemiyor muyuz sanki?)

 

S─▒k s─▒k ┼čarap i├žilmesi o d├Ânemde ├žok olan bir hadise mi?

Film o zamanki BursaÔÇÖy─▒ ┼×arabistan gibi g├Âsteriyor ne yaz─▒k ki! Hem de Ahili─če mensup bac─▒lar─▒m─▒z meyhanelerde erkeklerle kadeh toku┼čturuyor? N├╝fusunun ├Ânemli bir k─▒sm─▒ H─▒ristiyan olan ve ─░slamiyetle yeni tan─▒┼čan insanlar─▒n yo─čun olarak ya┼čad─▒─č─▒ ilk d├Ânem Osmanl─▒ toplumunun tamam─▒n─▒n takva sahibi M├╝sl├╝manlardan olu┼čtu─čunu s├Âylemiyorum ama bu kadar─▒ da fazla de─čil mi? Sarho┼č Osmanl─▒ imaj─▒ndan ho┼člananlar olabilir ama o zaman da bu sarho┼člar ve serke┼čler toplulu─čunun 600 y─▒l zamana meydan okuyan bir organizasyonu kurduklar─▒na nas─▒l inanal─▒m?

 

ÔÇś┼×aklabanl─▒kla devlet al─▒nd─▒─č─▒n─▒ ilk kez g├Ârd├╝mÔÇÖ s├Âz├╝ var filmde. Bu ilk d├Ânemlerde masa ba┼č─▒nda feth yap─▒lm─▒┼č m─▒d─▒r?

Bu da filmin esprisi olsun! Ben ba┼čka bir espri g├Âremedim de! ─░nsan Karag├Âz ve Hacivat filmi yapar da bir tane olsun adam gibi espri patlatamasa ay─▒p olurdu zira!

 

Nureddin Sevin, T├╝rk G├Âlge Oyunu, ─░stanbul 1968, MEB Kitaplar─▒. Raif Kaplano─člu, Bursal─▒ ┼×air, Yazar ve ├ťnl├╝ler Ansiklopedisi, ─░stanbul 1998, Avrasya Etnografya Vakf─▒ Yay─▒nlar─▒. Raif Kaplano─člu, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin Kurulu┼ču, ─░stanbul 2000, Avrasya Etnografya Vakf─▒ Yay─▒nlar─▒. Sabri Esat Siyavu┼čgil, ÔÇťKarag├ÂzÔÇŁ, Bir Masald─▒ BursaÔÇŽ, Edit├Âr: Engin Yenal, ─░stanbul 1996, Yap─▒ Kredi Yay─▒nlar─▒, s. 364-5.

 


Bu Makaleye Ait Ele┼čtiri Makaleleri
# Makaleler Ad─▒
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
Nurgül Çepni / 17.10.2009



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...