E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

Divan─▒ Kebir

 Kitap Detay─▒ Kitap No : K-  
Yazar Ad─▒ ─░lim Dal─▒ Konusu Dili
Nuri ┼×im┼čekler Tasavvuf T├╝rk├že
├ľzelli─či Terc├╝me Eden
 
       
Makale No: 122 Hit : 6291 Hata Bildirimi Tavsiye Et
Tan─▒t─▒lan Kitab─▒n Bilgileri
Kitap Ad─▒ Divan-─▒ Kebir
 
Yazar─▒n─▒n Ad─▒ Muhammed Celaleddin ( Mevlana Celaleddin er Rumi )
   Makale Yazar─▒na ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakk─▒ndaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait makaleler
# Makaleler Ad─▒
1 Mesnevii ┼×erif
2 Mektubat
3 Fihi Ma Fih
4 Divan─▒ Kebir

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

├ľzeti
bystolic copay savings card go bystolic manufacturer coupon
manufacturer coupon for bystolic coupon for bystolic bystolic copay savings card
cialis coupon cialis coupon cialis coupon
abortion pill abortion pill abortion pill
gabapentin cost at walgreen gabapentin cost at walgreen gabapentin cost at walgreen

Yay─▒n Bilgileri
Yay─▒nland─▒─č─▒ Kaynaklar
Yay─▒nland─▒─č─▒ Tarih
Yay─▒nland─▒─č─▒ Dergi a Sanat ve Edebiyat Dergisi
Sanal Dergi
Makalenin Linki

Makale Metni   [Yazd─▒r/Print]

Divan-─▒ Kebir

 

Mesnev├«"den sonra en fazla ilgi g├Âren bu eser, Mevl├óna"n─▒n ├že┼čitli zamanlarda- ├Âzellikle ┼×ems"in kaybolu┼čundan sonra- s├Âyledi─či ┼čiirlerin bir araya toplanmas─▒yla meydana getirilmi┼č olup, onun i├ž d├╝nyas─▒n─▒ ve ruhsal durumunu bizlere yans─▒t─▒r.

ÔÇťD├«v├ónÔÇŁ kelimesinin s├Âzl├╝k anlam─▒ ÔÇťtoplan─▒lan yerÔÇŁdir. Edebiyatta ise bir ┼čairin s├Âyledi─či-yazd─▒─č─▒ ┼čiirlerin tamam─▒n─▒n belli bir d├╝zen i├žerisinde bir kitapta toplanmas─▒na denir. ─░sl├óm├« Edebiyatlarda edeb├« t├╝r olarak olu┼čturulan divanlar, genellikle ┼čairlerin ├Âl├╝m├╝nden sonra onlar─▒ sevenler ya da takip├žileri taraf─▒ndan toplanarak; nadiren de sa─čl─▒─č─▒nda bizzat ┼čairlerin eliyle meydana getirilmi┼čtir.

D├«v├ón-─▒ Keb├«r, D├«v├ón-─▒ ┼×ems, K├╝lliy├ót-─▒ D├«v├ón-─▒ ┼×ems gibi adlarla an─▒lan Mevl├óna"n─▒n divan─▒ da onun ├Âl├╝m├╝nden sonra muhtemelen o─člu Sultan Veled, H├╝s├ómeddin ├çelebi ve di─čer m├╝ritleri taraf─▒ndan bir araya getirilmi┼čtir. Tabii ki di─čer ┼čairlerde oldu─ču gibi Mevl├óna"n─▒n ┼čiirleri de ├že┼čitli mecmua ve ┼čah─▒slardan toplan─▒rken araya ba┼čka ┼čairlerin ┼čiirleri de kar─▒┼čm─▒┼č ve 40-50 bin beyit hacimli Mevl├óna divanlar─▒ ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. G├╝n├╝m├╝zde h├ól├ó devam eden bu problem i├žin hen├╝z bir ├ž├Âz├╝m yolu bulunamam─▒┼č ve bu ├ž├Âz├╝m de ┼čimdilik imkans─▒z g├Âr├╝nmektedir.

 

Yazma, Basma ve Beyit Say─▒lar─▒                        

Mesnev├«"ye oranla daha az yazmas─▒ bulunan Divan─▒n en muteber n├╝shas─▒ hen├╝z tespit edilememi┼č; eldeki n├╝shalar─▒n beyit say─▒s─▒ ise se├žmeler ve tamam─▒ olmak ├╝zere 5 bin ila 47 bin aras─▒nda de─či┼čmektedir. Mevl├óna M├╝zesi 72 no"daki 1271/1854 tarihli bir yazma ise eski n├╝shalardan kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒larak istinsah (kopya) edilmi┼č olup 28530 beyittir. Abd├╝lbaki G├Âlp─▒narl─▒"n─▒n tamam─▒n─▒ terc├╝me etti─či D├«v├ón-─▒ Keb├«r"in yine ayn─▒ m├╝zedeki (no:68-69) yazma n├╝shas─▒ ise 44834 beyittir.

Divan─▒n tamam─▒ Prof. Dr. Bed├«├╝zzam├ón Fur├╗z├ónfer taraf─▒ndan 1345 h┼č./1966 y─▒l─▒nda on n├╝shan─▒n kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmas─▒yla tenkitli ne┼čir olarak Tahran"da bas─▒lm─▒┼č ve ┼ču ana kadar yap─▒lan en iyi ne┼čir olarak kabul g├Ârm├╝┼čt├╝r.

Bundan ├Ânce 1885 y─▒l─▒nda Hindistan"da ve 1336 h┼č./1957 ─░ran"da (Tahran) yap─▒lan ne┼čir ise ba┼čka ┼čairlerin ┼čiirleri de kar─▒┼čm─▒┼č olmas─▒ bak─▒m─▒ndan de─čer ta┼č─▒mam─▒┼č, yap─▒lan tam terc├╝melerde esas kabul edilmemi┼čtir.

 

T├╝rk├že Terc├╝meleri                                  

Divanda yer alan ┼čiirler ge├žti─čimiz y├╝zy─▒llarda par├žalar halinde T├╝rk├že"ye(Osmanl─▒ca) terc├╝me edilmi┼č ve mecmualar i├žerisinde yer alm─▒┼čt─▒r.

XX. y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda ise (1896) Veled ├çelebi taraf─▒ndan ─░stanbul"da yay─▒nlanan  Mevl├óna"n─▒n rubaileri daha ├žok ilgi g├Ârm├╝┼č; ba┼čta Ma├órif eski vekillerinden Hasan-├éli Y├╝cel olmak ├╝zere (1932); 1939, 1944 ve 1955"de ├ésaf Halet ├çelebi; 1937"de H├╝seyin Rifat I┼č─▒l; 1945, 1963, 1964 ve 1982"de Abd├╝lbaki G├Âlp─▒narl─▒; 1964 (ve 1986) y─▒l─▒nda M. Nuri Gen├žosman ve 1999"da Talat S. Halman taraf─▒ndan terc├╝meleri yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r.

Bu ├ževirilerden G├Âlp─▒narl─▒ ve Gen├žosman"─▒n (1986, I-II c.) yay─▒nlar─▒ tam metin, di─čerleri ise rubailerden se├žmeleri kapsamaktad─▒r.

Mevl├óna"n─▒n kar─▒┼č─▒k ┼čiirlerinden(Gazel ve Ruba├«) se├žmeler de ilk olarak Desteg├╝l ad─▒yla Mithad Bahari (Beytur) taraf─▒ndan yay─▒nlanm─▒┼č (─░stanbul,1925 ve1959);

1955"de de Abd├╝lbaki G├Âlp─▒narl─▒  G├╝ldeste ad─▒yla Mevl├óna"n─▒n ┼čiirlerini T├╝rk├že"ye ├ževirerek yay─▒nlam─▒┼člard─▒r.

G├╝n├╝m├╝zde de h├ól├ó devam eden bu terc├╝melerden ┼×efik Can"─▒n Div├ón-─▒ Keb├«r"den Se├žmeler, (I-III c., ├ľt├╝ken Yay. ─░st.,2000) ve

Dr.Yakup ┼×afak"─▒n derlemesi de sade bir dille haz─▒rlanm─▒┼č ve okuyuculara sunulmu┼čtur.(D├«v├ón-─▒ Keb├«r"den Se├žmeler I, Konya B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi Yay., 2000)

D├«v├ón-─▒ Keb├«r"in g├╝n├╝m├╝ze kadar tam terc├╝mesini yay─▒nlayan tek ki┼či ise Mevl├óna"n─▒n t├╝m eserlerini dilimize kazand─▒rm─▒┼č olan Abd├╝lbaki G├Âlp─▒narl─▒"d─▒r. G├Âlp─▒narl─▒, ciltler halinde terc├╝me edip yay─▒nlad─▒─č─▒ bu terc├╝mesinin I. ve V. ciltlerini Remzi Kitabevi"nde (1956-1960), VI. cildi Milliyet Yay─▒nlar─▒"nda (1971), VII. cildi ise ─░nk─▒l├óp Kitabevi"nde (1974) ne┼čretmi┼čtir.

Bu terc├╝menin tamam─▒ ise yine VII cilt olarak 1992 ve 2000 y─▒l─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan iki defa yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r.

 

Di─čer Dillerdeki Terc├╝me ve Etkileri            

Mevl├óna"n─▒n ┼čiirleri son yirmi-otuz y─▒ld─▒r ├Âzellikle Avrupa ve Amerika"da b├╝y├╝k ilgi g├Ârmekte ve ba┼čta Almanca, ─░ngilizce, Frans─▒zca, ─░talyanca olmak ├╝zere bir├žok d├╝nya dillerine terc├╝me edilmektedir.

Bu yay─▒nlar─▒n say─▒s─▒ ise tahminlerden olduk├ža y├╝ksek olup h─▒zla artmaktad─▒r. Burada yak─▒n zaman─▒m─▒zda yap─▒lan bu terc├╝melerin detay─▒na girilmeyecek, bilgi olmas─▒ bak─▒m─▒ndan ilk terc├╝meler hakk─▒nda k─▒saca bilgi verilecektir.

Mevl├óna"y─▒ Avrupa"ya tan─▒tan ilk ki┼čilerden biri olan Friedrich R├╝ckert (├Â.1866) 1821 ve 1836 y─▒llar─▒nda hem Mevl├óna"n─▒n ┼čiirlerini Almanca"ya terc├╝me etmi┼č hem de Mevl├óna"ya ithafen yazd─▒─č─▒ ┼čiirlerini yay─▒nlam─▒┼čt─▒r.

Yine; Mevl├óna konusunda tart─▒┼čmas─▒z uzmanlardan biri olan ─░ngiliz R.A.Nicholson 1898 ve 1950 y─▒llar─▒nda D├«v├ón-─▒ Keb├«r"den se├žti─či ┼čiirleri ─░ngilizce"ye terc├╝me ederek Mevl├óna"n─▒n Bat─▒da tan─▒nmas─▒na katk─▒da bulunmu┼čtur.

Pakistan"─▒n mill├« ┼čairi Muhammed ─░kb├ól de (1877/1938) Mevl├óna"y─▒ ├Ârnek alm─▒┼č,onu kendisine ÔÇťP├«rÔÇŁ bilmi┼č, onun ┼čiirlerinden ald─▒─č─▒ ilhamla C├óvid-n├óme adl─▒ me┼čhur eserini olu┼čturmu┼č ve 1934 y─▒l─▒nda ne┼čretmi┼čtir.

Bir├žok ki┼či taraf─▒ndan ─░ngilizce"ye terc├╝me edilen Mevl├óna"n─▒n ┼čiirleri, g├╝n├╝m├╝zde de Nevit O─čuz Ergin taraf─▒ndan G├Âlp─▒narl─▒"n─▒n T├╝rk├že ├ževirisinden faydalan─▒larak ─░ngilizce"ye ├ževrilmektedir.

┼×u ana kadar XII cildi yay─▒nlanan bu terc├╝me TC. K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒"n─▒n katk─▒lar─▒yla Amerika"da (California) bas─▒lm─▒┼čt─▒r. (D├«v├ón-i Keb├«r, Translated by Nevit O─čuz Ergin, I-XII c., 1995-2000, California, USA).

Tamam─▒ XXII. cilt olarak tasarlanan ve geliri Amerika"da bulunan ÔÇťMevl├óna"y─▒ Anlama Derne─čiÔÇŁ ne (Society of  Understanding Mevl├óna) ba─č─▒┼članan bu ├ževiri Amerika"da Mevl├óna"y─▒ ve fikirlerini tan─▒tma a├ž─▒s─▒ndan olduk├ža ├Ânemlidir.

 

Yap─▒s─▒ ve Konular─▒                              

Divan─▒n hemen hemen tamam─▒n─▒ gazeller ve rubailer olu┼čturur. Mevl├óna, Mesnev├«"de oldu─ču gibi bu naz─▒m t├╝rlerinde de gerek l├óf─▒z ve gerekse m├ón├ó bak─▒m─▒ndan birinci s─▒n─▒f ┼čairler aras─▒nda nitelendirilir. Bu bak─▒mdan; o kl├ósik m├ón├óda kaside (├Âvg├╝) ┼čairi de─čil; il├óh├« a┼čk─▒n nitelendirildi─či gazel ve rubai ├╝stad─▒d─▒r.

Mevl├óna"n─▒n gazelleri aruzun 21 ayr─▒ bahrinde s├Âylenmi┼č ve G├Âlp─▒narl─▒"ya g├Âre de 21 ayr─▒ divan olu┼čturulmu┼čtur(47). Gazellerin sonunda yer alan iki bine yak─▒n rubai ise ayr─▒ bir rubailer divan─▒ olarak tel├ókki edilebilir.

Mevl├óna, gazellerinin b├╝y├╝k ├žo─čunlu─čunu ┼×ems olmak ├╝zere az say─▒da Sel├óhaddin-i Zerk├╗b ve H├╝s├ómeddin ├çelebi i├žin s├Âylemi┼č ve ├žo─čunlukla ÔÇť┼×emsÔÇŁ, bazen de ÔÇťSel├óhaddinÔÇŁ, ÔÇťH├╝s├ómeddinÔÇŁ mahlaslar─▒n─▒ kullanm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca gazellerinin bir b├Âl├╝m├╝nde de ÔÇťH├óm├╗┼čÔÇŁ (suskun) mahlas─▒n─▒ kullanm─▒┼čt─▒r. ┼×ems"le kar┼č─▒la┼čt─▒ktan sonra ┼čiire daha da a─č─▒rl─▒k veren Mevl├óna ÔÇťH├óm├╗┼čÔÇŁ mahlasl─▒ ┼čiirlerini muhtemelen ┼×ems"ten ├Ânce s├Âylemi┼čtir(48).

Allah"a duyulan a┼čk─▒, d├Âneminin ├Âzelliklerine uyarak ┼čiir halinde yans─▒tan Mevl├óna, ┼×ems (g├╝ne┼č)(49) ba┼čta olmak ├╝zere, ba─č-bah├že, g├╝l-b├╝lb├╝l, ├ó┼č─▒k-m├ó┼č├╗k, deniz-damla, mey-s├ók├« gibi sembollerle il├óh├« a┼čk─▒ hep ├Ân pl├ónda tutmu┼čtur.

Mevl├óna bu tarzdaki gazellerinde, Mesnev├«"sinde oldu─ču gibi Allah"a kavu┼čmadan g├Ânl├╝n├╝n huzur bulamayaca─č─▒n─▒, il├óh├« a┼čk─▒ yazmada aciz kal─▒p kaleminin k─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒, bu d├╝nyan─▒n bir bal├ž─▒ktan ibaret oldu─čunu, ├žok yemenin menzile ula┼čmada engel te┼čkil etti─čini, a┼čk─▒n akla olan ├╝st├╝nl├╝k ve y├╝celi─čini, nefsin k├Ât├╝l├╝─č├╝n├╝, miskin miskin oturan insanlar─▒n bu tembellikleriyle maksada (il├óh├« a┼čk) ula┼čamayacaklar─▒n─▒, gecelerin uyumakla de─čil de a┼čk ve ibadetle ge├žirilmesi gerekti─čini son derece vurgulay─▒c─▒ olarak dizelere d├Âk├╝p hem l├óf─▒z, hem de m├ón├ó ustal─▒─č─▒n─▒ g├Âsterdi─či gibi, okuyan─▒ e─čitmeyi de ihmal etmez. Bu bak─▒mdan Mesnev├«"de oldu─ču gibi ┼čiirlerinde de didaktik bir ├╝slup hakimdir.

Baz─▒ ┼čiirlerinde de gazelin ruhundan farkl─▒ olarak sosyal konulara girer; r├╝┼čvet yiyen kad─▒lar─▒ ele┼čtirir; yalanc─▒ ┼čeyhleri, yobaz bilginleri menfaat├ži ve a┼ča─č─▒l─▒k olarak nitelendirir; pazar yerlerinden, d├╝─č├╝n adetlerinden, sokakta oynayan ├žocuklardan, zulmete direni┼čten, ├Âzg├╝rl├╝kten bahseder. Mevl├óna bu tarz ┼čiirleriyle de adeta d├Âneminin toplumsal olaylar─▒n─▒ ve konumunu bizlere yans─▒tarak, bir tarih├ži g├Ârevi yapar.

Mevl├óna, bazen de kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ olaylarla ilgili fikirlerini ┼čiirlerine yans─▒t─▒r ve olay─▒n i├žeri─čine g├Âre yine etkileyici bir ├╝slubu tercih eder. Buna ├Ârnek olarak Sel├žuklu Sultan─▒ R├╝kneddin K─▒l─▒├žarslan"─▒n (├Â.1265-66) Mevl├óna"n─▒n izin vermemesine ra─čmen Aksaray"a gitmesi ve orada ├Âld├╝r├╝lmesidir. Mevl├óna bu olay─▒n ard─▒ndan;

 

   Ne-goftemet me-rev anc├ó ki ├ó┼čin├ót menem

   Der-├«n ser├ób-─▒ fen├ó ├že┼čme-i hay├ót menem (50)

   (Demedim mi sana gitme oraya; seni tan─▒yan, bilen benim ancak;

   ┼×u yokluk serab─▒nda ya┼čay─▒┼č kayna─č─▒ benim ancak)

beytiyle ba┼člayan me┼čhur gazelini s├Âyler.

Mevl├óna, yine ┼×ems"ten sonra halife se├žti─či Sel├óhaddin-i Zerk├╗b"un (├Â.1258) ├Âl├╝m├╝nden sonra son derece duygusal bir gazel s├Âyleyerek onun ├Âl├╝m├╝ne b├╝t├╝n d├╝nyan─▒n a─člad─▒─č─▒ gibi, meleklerin de g├Âzya┼č─▒ d├Âkt├╝─č├╝n├╝, yaydan f─▒rlayan ok gibi Sel├óhaddin"in kendinden ayr─▒ld─▒─č─▒n─▒ belirtir(51).

         Mevl├óna rubailerinde de ┼čiir sanatlar─▒ bak─▒m─▒ndan son derece ba┼čar─▒l─▒ olmu┼č; iki bine yak─▒n rubaisinde gazellerinde oldu─ču gibi il├óhi a┼čk─▒ ├Ân plana ├ž─▒karm─▒┼č ve yukar─▒da ge├žen konular─▒ i┼člemi┼čtir.

 

Mevl├óna Ni├žin ┼×iir S├Âyledi?          

D├╝nya edebiyatlar─▒nda edip ve d├╝┼č├╝n├╝rlerin fikirlerini ifade arac─▒ olarak yararland─▒klar─▒ ┼čiir, tarihin ilk d├Ânemlerinde dahi ├Ânemli bir etkileme vas─▒tas─▒ say─▒lm─▒┼č; ┼čiire b├╝y├╝k bir ├Ânem verilmi┼čtir. ─░sl├óm├« edebiyatlarda (├Âzellikle Fars edebiyat─▒), Sel├žuklu Devletinin g├╝├žlenmesiyle tasavvuf├« bir boyuta giren ┼čiir, gerek bu d├Ânemde gerekse ileriki zamanlarda, mutasavv─▒flar─▒n din├« anlay─▒┼člar─▒n─▒ ve dinde takip edilecek yollar─▒ Kur"an ve Hadisler ─▒┼č─▒─č─▒nda halka yol g├Âstermeye ama├ž k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒r. Bu d├Ânemlerde yeti┼čen fikir adamlar─▒n─▒n hemen hemen tamam─▒ bu ama├ž do─črultusunda ┼čiir s├Âyleyerek divanlar olu┼čturmu┼člar, bununla ├Âv├╝nm├╝┼čler ve ├ževrelerine binlerce m├╝rit toplam─▒┼člard─▒r. Yine bu d├Ânemlerde bu tarzdaki ki┼čilerin ┼čiir s├Âylememesi bir eksiklik olarak g├Âr├╝lebilmi┼čtir.

─░┼čte b├Âyle bir ortamda yeti┼čen Mevl├óna da d├Âneminin ├Âzelli─čine  uyarak ┼čiirler s├Âylemi┼č; ama bu ├Âzelli─čiyle hi├ž ├Âv├╝nmemi┼č hatta ┼čiirden b─▒kk─▒nl─▒─č─▒n─▒ dile getirmi┼čtir. M├╝rit ve dostlar─▒n─▒n ─▒srarlar─▒na dayanamayarak ┼čiir s├Âyledi─čini belirten Mevl├óna bu konuda ┼č├Âyle der:

┬ź...Yan─▒ma gelen dostlar b─▒kmas─▒nlar korkusu ile ┼čiir s├Âyl├╝yorum, ki bununla me┼čgul olsunlar. ┼×iir s├Âylemeyi ne kadar terk etsem de, onlar arayarak bana tekrar ┼čiir s├Âyletiyor...Ben nerede, ┼čiir nerede? Allah"a yemin ederim ki ben ┼čiirden usanm─▒┼č─▒m ve benim nezdimde ┼čiirden daha k├Ât├╝ bir ┼čey yoktur.┬╗(52)

Mevl├óna, yine gelenek oldu─ču ├╝zere ┼čiir s├Âyledi─čini, oysa ki as─▒l istedi─činin ders vermek, kitap yazmak ve vaaz vermek oldu─čunu belirtir(53).

Mesnev├«"sinde de ÔÇťNe zamana kadar naz─▒m ve nesir s├Âyleyecek, s─▒rlar─▒ a├ž─▒─ča vuracaks─▒n? Hocam, bir g├╝nce─čiz de dilsiz olmay─▒ s─▒na bakal─▒mÔÇŁ(54) diyerek kendisine ┼čiir s├Âylememeyi telkin eden Mevl├óna, bazen de m├ón├óy─▒ ┼čiire s─▒k─▒┼čt─▒rmaya ├žal─▒┼čman─▒n yanl─▒┼č oldu─čunu ve okuyanlar─▒n yanl─▒┼č anlayabilece─čini belirterek bundan ├žekinir(55).

Mevl├óna, yine Mesnev├«"sinde ┼čiir yazman─▒n, vezin ve kafiye uydurmay─▒ d├╝┼č├╝nmenin ÔÇťSevgiliÔÇŁ den ayr─▒ kalmaya sebep olaca─č─▒n─▒; as─▒l amac─▒n ├╝z├╝m ba─č─▒na girmek oldu─čunu oysaki s├Âz├╝n, bu ba─č─▒ duvarla ├Âr├╝p kapatt─▒─č─▒n─▒ vurgulayarak ┼č├Âyle der:

 

┬źBen kafiye d├╝┼č├╝n├╝r├╝m, sevgili de bana der ki : Y├╝z├╝mden ba┼čka bir ┼čey d├╝┼č├╝nme!

Ey benim kafiye d├╝┼č├╝nenim ! Rahat├ža otur; benim yan─▒mda devlet kafiyesi sensin.

Harf ne oluyor ki, sen onu d├╝┼č├╝nesin! Harf nedir? ├ťz├╝m ba─č─▒n─▒n ├žitten duvar─▒.

Harfi, sesi, s├Âz├╝ birbirine vurup par├žalayay─▒m da bu ├╝├ž├╝ olmaks─▒z─▒n seninle konu┼čay─▒m.┬╗(56)

 

Mevl├óna, bu t├╝rl├╝ ┼čiirden yak─▒nmas─▒na ra─čmen ├Âzellikle ┼×ems"in ├Âld├╝r├╝lmesiyle(?) ondan ayr─▒lmas─▒ndan sonra kendini ┼čiire vermi┼č(57); sabah-ak┼čam, evde-sokakta i├žine do─čan il├óh├« s─▒rlar─▒ ┼čiir halinde yans─▒tm─▒┼čt─▒r. Okuyanlara da bir gazelinde ┬źBenim ┼čiirim m─▒s─▒r ekme─čine benzer, gece gelir ge├žerse yiyemezsin; tazeyken yemeye bak, ├╝st├╝ tozlanmadan ye onu! ┬╗(58) diyerek ┼čiirdeki m├ón├ólar─▒n bir an evvel kavranmas─▒ ve buna g├Âre hareket edilmesini ├Â─č├╝tlemi┼čtir. ├ç├╝nk├╝ Mevl├óna, ┼×ems vesilesiyle Allah a┼čk─▒na ula┼čt─▒ktan sonra g├Ânl├╝n├╝ d├╝nyev├« nimetlerden temizleyip (m├ósiv├ó) Allah"─▒n kemaliyle, onun a┼čk─▒yla doldurmu┼č ve bu duygularla ┼čiirlerini s├Âylemi┼čtir. ├ľyle ki bir rubaisinde ┼č├Âyle der:

 

Ben ├ó┼č─▒kl─▒─č─▒ senin kem├ólinden ├Â─črendim.

Beyit ve gazel s├Âylemeyi cem├ólinden ├Â─črendim.

G├Ân├╝l perdesinde hayalin raksetmede;

Ben en g├╝zel raks─▒ senin hayalinden ├Â─črendim(59)

 

Mevl├óna, yine ba┼čka bir rubaisinde il├óh├« a┼čkla ┼čiir s├Âyleme sebebini ┼č├Âyle dile getirir:

 

A┼čk─▒n g├Ânl├╝me doldu─čundan beri,

A┼čk─▒ndan ba┼čka neyim varsa hep yand─▒;

Akl─▒, dersi, kitab─▒ hepsini rafa kald─▒rd─▒m

Ama ┼čiirler, gazeller, rubailer ├Â─črendim(60)

 

Mevl├óna, Divan─▒n─▒n ├ľns├Âz"├╝nde de ┼čiirlerini il├óh├« denizin ─▒┼č─▒lt─▒lar─▒, gayb denizinin iri incileri olarak nitelendirir ve devam─▒nda ┼č├Âyle der:

ÔÇť... Bu s├Âzler (┼čiirler) ruhun s─▒rlar─▒, Nuh"un gemisidir; kutlu nefeslerdir, kusurlardan m├╝nezzeh tertemiz Allah"─▒n esintileridir... Huzur ehlinin anahtar─▒, gayb ├ólemindeki h├╝r ki┼čilerin makamlar─▒d─▒r...ÔÇŁ

Mevl├óna"n─▒n o─člu Sultan Veled de di─čer ┼čairlerle erenlerin ┼čiirlerini k─▒yaslar; erenlerin ┼čiirlerini Kur"an"─▒n tefsiri ve s─▒rlar─▒ olarak nitelendirir, babas─▒n─▒n ┼čiirlerini kastederek ┼č├Âyle der:

ÔÇťErenlerin ┼čiiri, ┼čairlerin d├╝┼č├╝nceyle, hayalle, yalan, dolan, m├╝bala─čayla uydurduklar─▒ ┼čiirlere benzemez... ├ľb├╝r ┼čairler bunlar─▒n ┼čiirlerini de kendi ┼čiirleri gibi zannederler. Onlar bilmezler ki onlar─▒n i┼čleri de s├Âzleri de Yarat─▒c─▒"dand─▒r... ├ç├╝nk├╝ bunlar─▒n ┼čiirleri kendilerini de─čil Allah"─▒ i┼čaret eder.

├é┼č─▒k─▒n ┼čiiri tamam─▒yla tefsirdir; ┼čairin ┼čiiri ise sarm─▒sak─▒n verdi─či hararetten meydana gelir.

├é┼č─▒k─▒n ┼čiirinden Hakk kokusu gelir; ┼čairinkinden ise ┼čeytan─▒n vesveseleri do─čar.

├ç├╝nk├╝ ├ó┼č─▒k─▒n ┼čiiri Kur"an"─▒n tefsiridir; ruhun huzurudur; iman─▒n nurudur.

H├ótt├ó ondan da ├Âte, herkesi Allah"a ula┼čt─▒r─▒r; bu s─▒rr─▒ bil de kendine gel!

Bu ┼čiirleri herkesin ┼čiiri gibi okuma; her ikisinin ┼čiirini de bir tutma!ÔÇŁ

 

D├ÄV├éN-I KEB├ÄR'DEN SE├çMELER     

   

Bize do─čru gel, bize!

Bir an olsun d├╝┼č├╝ncelerden vazge├žsen ne olur? Bal─▒k gibi bizim denizimize dalsan, orada dalgalar yutsan ne ├ž─▒kar?

D├╝┼č├╝ncelerinden uyur, onlardan vazge├žersen Ash├ób-─▒ Kehf"ten say─▒l─▒rs─▒n, d├╝┼č├╝ncelerden mukaddes, m├╝nezzeh bir nur kesilirsin; ne olur bu hale gelsen!

Sen bir saman ├ž├Âp├╝s├╝n, bizse devlet kehribar─▒y─▒z; ┼ču samanl─▒ktan s─▒yr─▒l─▒p kehribara d├Ânsen ne olur ki.

Art─▒k bu sefer toprak olaca─č─▒m diye y├╝z kere ahdettin. Bir kerecik de ahdinde dursan ne ├ž─▒kar.

Sen gizli bir incisin amma ┼ču samanl─▒kta toprak rengini alm─▒┼čs─▒n. A g├╝zel y├╝zl├╝, ne olur y├╝z├╝ndeki tozu topra─č─▒ bir y─▒kasan da ar─▒nsan!

Padi┼čah o─člusun sen, Cebr├óil"in bile secde etti─či varl─▒ks─▒n sen. Ne ├ž─▒kar a yoksul, baban─▒n yurdunu bir arasan!

T├╝mden ayr─▒lm─▒┼č bir par├žas─▒n, bedenden ayr─▒lm─▒┼č bir elsin ancak; bari bundan sonra bizden ayr─▒lmasan ne olur.

O vakit ba┼čs─▒z kal─▒rs─▒n, mal─▒n m├╝lk├╝n gider, h─▒rstan, kibirden ayr─▒l─▒rs─▒n; fakat i┼čte o zaman ululuk ├óleminde ba┼č g├Âsterir, g├Âr├╝n├╝rs├╝n; ne olur bunu yapsan.

Hakk"─▒n zikrinden bir ┼čerbet i├ž de d├╝┼č├╝nceden kurtul. Ey il├óhi r─▒zaya mazhar olan, sava┼ča sar─▒lmasan ne olur. Yeter art─▒k, sen bir da─ča benzersin; da─čda alt─▒n madeni ara, ba─č─▒rmay─▒ b─▒rak. Ba─č─▒r─▒p da─č─▒ seslendirmesen ne ├ž─▒kar!

                                                  (G├Âlp─▒narl─▒, I, 253; Fur├╗z├ónfer,844)

 

 

Geldi─čin Yer Hi├ž Mi Akl─▒nda Yok?..

Hi├ž biliyor musun? Rebap ne diyor, g├Âzya┼člar─▒yla yan─▒p kavrulmu┼č ci─čerlerle neler s├Âyl├╝yor?

Diyor ki etinden uzak d├╝┼čm├╝┼č bir deriyim ben, nas─▒l a─člamayay─▒m, nas─▒l dertlenmeyeyim ayr─▒l─▒ktan?

Tahta da diyor ki, yemye┼čil bir dald─▒m ben; balta kesti, b─▒├žk─▒ dildi beni.

A padi┼čahlar, ayr─▒l─▒k garipleriyiz biz; sonunda d├Ân├╝l├╝p huzuruna var─▒lacak Hakk"a feryat etmedeyiz, duyun feryad─▒m─▒z─▒.

├ľnce Hak"tan ayr─▒ld─▒k da ┼ču d├╝nyaya geldik; fakat halden hale, ┼čekilden ┼čekle d├Âne d├Âne ona gidiyoruz biz.

Sesimiz, kervandaki ├žana benziyor, yahut da buluttan d├╝┼čen y─▒ld─▒r─▒m sanki.

A konuk, hi├žbir dura─ča g├Ân├╝l verme; ├ž├╝nk├╝ ondan ├žekilip ayr─▒l─▒rken yaralan─▒rs─▒n sonra.

Rebab─▒n ┼ču dosdo─čru sesi, ister T├╝rk olsun, ister Rum ├╝lkesinden, ister Arap; ├ó┼č─▒ksa onun dilincedir, onun dilidir.

M├╝jdeler olsun ey kavim! ─░┼čte bu, kap─▒n─▒n a├ž─▒l─▒┼č─▒d─▒r; tezce dolanmaktan, batmaktan kurtuldunuz art─▒k.

Kitab─▒n asl─▒, yan─▒nda olan sevgilinin raz─▒l─▒k vakti geldi ├žatt─▒, ferahlay─▒n.

Dedi ki kaybettiklerinize ├╝z├╝lmeyin; perdeleri y─▒rt─▒p yakan dolunay g├Âr├╝nd├╝.

Otlak, sulak bir yer buras─▒, ├ž├Âkt├╝r├╝n develerinizi; ├Âyle nimetler var burada ki say─▒ya s─▒─čmaz.

Sevgide ├žekilen cefada binlerce vefa var; sevgiyle susmada g├╝zel g├╝zel konu┼čma lezzeti var.

A ulular biz sustuk, susmadaki s─▒rr─▒ anlay─▒n art─▒k; do─črusunu daha da iyi bilir Allah.

                                                              (G├Âlp─▒narl─▒, IV, 154, 155; Fur├╗z├ónfer, 304)

 

Benden Ayr─▒lma Demedim Mi?

Demedim mi sana, gitme oraya;

seni tan─▒yan, bilen benim ancak;

┼ču yokluk serab─▒nda ya┼čay─▒┼č kayna─č─▒ benim ancak.

 

K─▒zsan da, bin y─▒ll─▒k yola gitsen de

sonunda gene bana gelirsin; varaca─č─▒n yer benim ancak.

Demedim mi sana, d├╝nya hallerine, d├╝nya ┼čekillerine r├óz─▒ olma;

senin r├óz─▒ olaca─č─▒n ota─č─▒n, ┼čekillerini d├╝zen benim ancak.

Demedim mi sana deniz benim, sen bir bal─▒ks─▒n;

karaya, kurulu─ča gitme; ar─▒ duru denizin benim ancak.

Demedim mi sana, ku┼člar gibi tuza─ča gitme;

gel, kanatlar─▒na u├žu┼č g├╝c├╝n├╝ veren benim ancak.

Demedim mi sana yol kesenler var, seni so─čuturlar;

buz gibi ederler; havandaki ate┼č de benim, ─▒ss─▒l─▒k da benim ancak.

Demedim mi sana, k├Ât├╝ huylar verirler sana;

beni kaybedersin; halbuki senin ar─▒ duru kayna─č─▒n benim ancak.

Demedim mi sana; ÔÇťkulun i┼či g├╝c├╝ hangi sebeple d├╝zene girer acaba?ÔÇŁ deme;

sebepsiz, cihetsiz yarat─▒c─▒ benim ancak.

G├Ânl├╝nde bir ─▒┼č─▒k varsa bil bakal─▒m, nerede evinin yolu;

il├óhi huyluysan e─čer, bil ki ev sahibin benim ancak.

(G├Âlp─▒narl─▒, III, 250; Fur├╗z├ónfer, 1725)


Bu Makaleye Ait Ele┼čtiri Makaleleri
# Makaleler Ad─▒
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
Nurgül Çepni / 8.07.2009



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...